Oppressed Majority και «φεμινισμός» της προκατάληψης

Posted on 17 Φεβρουαρίου, 2014 8:46 μμ από

75


Πριν από λίγες μέρες είδα ένα μικρό φιλμάκι με τίτλο «Oppressed Majority» (Καταπιεσμένη Πλειοψηφεία) να κυκλοφορεί ευρέως στα social media, με πολλούς διαδικτυακούς φίλους να το μοιράζονται και να το σχολιάζουν θετικά. Όπως φαίνεται, το βίντεο έγινε δημοφιλές σε διάφορες χώρες του κόσμου και βασίζεται στην ιδέα ότι ένας άντρας ζει σε μία κοινωνία σαν τη δική μας, μόνο που οι «ρόλοι» και οι αντιλήψεις για τα δύο φύλα έχουν αντιστραφεί. Ασφαλώς ο σκοπός είναι διδακτικά φεμινιστικός, αλλά παρόλο που η ιδέα δε μου φάνηκε πολύ καλή από την αρχή, με εξέπληξε πραγματικά το πόσο κακό βρήκα το φιλμ. Μπορείτε να παρακολουθήσετε το σύντομο βίντεο με αγγλικούς υπότιτλους εδώ:

Πρώτα απ’όλα βρίσκω πολύ προβληματική τη λογική ότι οι άντρες θα μπορέσουν να κατανοήσουν την κοινωνική καταπίεση που βιώνουν οι γυναίκες μόνο αν δουν τον εαυτό τους στη θέση των γυναικών. Όντας άντρας, συμπεραίνω ότι υπάρχει η άποψη ότι αν βλέπαμε την ίδια σκηνή σεξουαλικής επίθεσης που εκτυλίσσεται στο φιλμάκι, αλλά με γυναίκα στη θέση του θύματος, τότε θα μέναμε ασυγκίνητοι. Αν τώρα η αντίληψη αυτή συνιστά στερεότυπο που εδραιώνει αντίστροφα σεξιστικές αντιλήψεις, δεν πειράζει, γιατί τέτοια γουρούνια είμαστε όλοι οι άντρες στο κάτω κάτω, έτσι;

Είναι λίγο δύσκολο επίσης να παραβλέψει κανείς την ξεκάθαρη σχέση της κοινωνικής θέσης των χαρακτήρων με το πόσο ακραία σεξιστική συμπεριφορά εκδηλώνουν. Συγκεκριμένα, το φιλμ αντανακλά σαφώς ξενοφοβικές αντιλήψεις και απέχθεια της μεσαίας τάξης προς τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Η δημιουργός θεωρεί ρεαλιστική σεναριακή πινελιά το ότι, αν οι γυναίκες ήταν στη θέση των αντρών, τότε οι καθώς πρέπει Γαλλίδες θα έβαζαν όρια στη σεξιστική τους συμπεριφορά χαζεύοντας επιδεικτικά κώλους αντρών ή σφυρίζοντας όταν αυτοί περνούν από μπροστά τους, αλλά οι πραγματικά χυδαίες συμπεριφορές, οι παρενοχλήσεις και οι σεξουαλικές επιθέσεις αρμόζουν σε άστεγους, μετανάστες, κατοίκους των γκέτο κλπ. Τα στατιστικά δείχνουν βέβαια ότι στη συντριπτική τους πλειοψηφεία, η βία κατά γυναικών και οι σεξουαλικές επιθέσεις συμβαίνουν μέσα στο οικογενειακό/συγγενικό περιβάλλον και ανεξάρτητα από κοινωνικές τάξεις, αλλά ασφαλώς οι δεξιοί Γάλλοι θα προτιμούσαν να θεωρεί κανείς ότι βιασμούς κάνουν μόνο οι Αλγερινοί και γυναίκες δέρνουν μόνο οι Μουσουλμάνοι. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι οι γυναίκες που επιτίθενται στον ήρωα αποτελούν το θηλυκό αντίστοιχο των κατοίκων των γκέτο του Παρισιού, αυτών που ο Σαρκοζί αποκάλεσε κατακάθια κατά την περίοδο των εξεγέρσεων στη Γαλλία το 2005.

Μιλώντας για Μουσουλμάνους, στο βίντεο είναι φανερές και οι ισλαμοφοβικές αντιλήψεις της σκηνοθέτριας: όταν ο μεσοαστός Γάλλος συναντά ένα Μουσουλμάνο άντρα που πλέον έχει αρχίσει να φοράει μαντήλα, προσπαθεί να του εξηγήσει ότι τον καταπιέζουν, αλλά προφανώς ο καημένος είναι χαζός και δεν μπορεί να καταλάβει. Δεν ξέρω αν η δημιουργός μπήκε ποτέ στον κόπο να έρθει σε επαφή με μουσουλμάνες φεμινίστριες ή με μουσουλμάνες γενικά, να ενημερωθεί για τα προβλήματά τους και να μάθει πως τα ιεραρχούν οι ίδιες, αλλά μάλλον όχι μόνο δεν ενδιαφέρθηκε για κάτι τέτοιο, αλλά δε θα σεβόταν τη δική τους άποψη έτσι κι αλλιώς, γιατί η ίδια θεωρεί ότι γνωρίζει καλύτερα. Εξάλλου ακόμα και κατά τ’άλλα προοδευτικοί άνθρωποι έχουν την τάση να ορίζουν με τα δικά τους, δυτικά κριτήρια, ότι η ελευθερία των Μουσουλμάνων γυναικών θα πρέπει να έχει πρώτα απ’όλα να κάνει με τη μαντήλα κι αν οι ίδιες πιστεύουν κάτι διαφορετικό, φταίει το ότι είναι ανίκανες να καταλάβουν. Ακόμα κι αν είναι φεμινίστριες.

Ξεπερνώντας (με αρκετή δυσκολία) τη σκηνή της σεξουαλικής επίθεσης, ο άντρας πηγαίνει στην αστυνομία να καταγγείλει το περιστατικό. Η αστυνομικός του συμπεριφέρεται εμφανώς εχθρικά, υποννοεί ότι έβγαλε την ιστορία από το μυαλό του και τον απειλεί. Όλα αυτά πάντα στο πλαίσιο της φαντασίωσης ότι ο άντρας έχει το ρόλο της γυναίκας και αντίστροφα. Το σοβαρό λάθος της δημιουργού εδώ είναι ότι παρουσιάζει το να πέφτει άντρας θύμα σεξουαλικής επίθεσης σαν κάτι που κανονικά δε συμβαίνει. Στην πραγματικότητα μπορεί να συμβαίνει συχνότερα σε μικρότερες ηλικίες και κατά κανόνα με τους θύτες να ανήκουν στο συγγενικό κύκλο του θύματος, αλλά και σε αυτή την περίπτωση είναι κοινός τόπος η απροθυμία προστασίας των θυμάτων, η δυσπιστία και η περιφρόνηση από την πλευρά των αρχών και του κοινωνικού τους κύκλου. Επιπλέον, είναι απλοϊκό να μιλάμε για σεξισμό παραβλέποντας ότι αυτός αποτελεί δομικό στοιχείο στο οικοδόμημα που ορίζει τις ζωές μας: οι εξουσιαστικές σχέσεις είναι περισσότερο πολύπλοκες και τα στερεότυπα που καλλιεργούνται στην πατριαρχική κοινωνία μπορούν κάλλιστα να αποτελέσουν πηγές καταπίεσης και έλλειψης ανεκτικότητας και ενάντια σε άντρες. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι σε περίπτωση σεξουαλικής κακοποίησης κάποιου άντρα, πέρα από την απροθυμία να τον πιστέψουν οι αρχές κι η υπόλοιπη κοινωνία, πολλοί θα τον αντιμετώπιζαν σαν ξεφτίλα που συμπεριφέρεται σα γκόμενα και θα έπρεπε να ντρέπεται που δεν ήταν σε θέση να αποτρέψει αυτό που του συνέβη, ή εν πάσει περιπτώσει να κάτσει να το απολαύσει. Βάζω δε στοίχημα ότι σε κάποιο σημείο της συγγραφής του σεναρίου, θα πέρασε από το μυαλό της δημιουργού να συμπεριλάβει μία σκηνή όπου ο ήρωας δέχεται κάποια πολύ εκβιαστική σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας του, αλλά κατάλαβε ότι κάτι τέτοιο θα προκαλούσε ενστάσεις τύπου «και τι νομίζετε, ότι αυτό αποκλείεται να συμβεί και σε άντρα, αν η εξουσία είναι στα χέρια μιας γυναίκας;».

Το ότι μέσα σε όλα αυτά, ο ήρωας καταλήγει να πει στη γυναίκα του «δεν αντέχω άλλο αυτή τη φεμινιστική κοινωνία», υποτίθεται στο πνεύμα της αντιστροφής ρόλων -όπου φεμινισμός, το αντίστοιχο του φαλλοκρατισμού- αναπαράγοντας τελικά την αντίληψη αρκετών αντρών ότι ο φεμινισμός αποσκοπεί στο να εξουσιάζουν οι γυναίκες τους άντρες, αποτελεί σχεδόν πταίσμα. Η ιδέα ότι ο καθώς πρέπει μεσοαστός δέχεται επίθεση από τα κατακάθια των γκέτο και η αστυνομία δεν κάνει το παραμικρό για να αποδώσει δικαιοσύνη, ενώ η γυναίκα του δεν έχει καμία διάθεση να τον συμπονέσει, πιστεύοντας καταβάθος ότι θα έπρεπε να φορέσει κι αυτός μαντήλα ώστε να μη δίνει λαβές (τροφοδοτώντας λίγο ακόμα την κινδυνολογία περί «Ισλαμικής απειλής»), αποτελούν τα συστατικά ενός φιλμ που ενώ υποτίθεται ότι προσπαθεί να γκρεμίσει ένα στερεότυπο, χτίζει πολλά περισσότερα. Αν το «Oppressed Majority» ήθελε να αποδείξει ότι προσπαθώντας να δεις το φεμινισμό σαν κάτι αυτόνομο από την απόρριψη κάθε δομής που παράγει καταπίεση στο συγκεκριμένο κοινωνικοπολιτικό σύστημα, είναι αναπόφευκτο να φας τα μούτρα σου, τότε τα κατάφερε μια χαρά.

CrippleHorse

shortlink: http://wp.me/s1pa1c-75166