6 Μαρτίου 1957: Ημέρα ανεξαρτησίας

Posted on 6 Μαρτίου, 2012 11:12 μμ από

12


Για τη μεταφορά: Καπυμπάρα

Στις 6 Μαρτίου 1957 η Γκάνα έγινε η πρώτη αφρικανική χώρα νότια της Σαχάρας που απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη Βρετανία. Ο Ζαν Ζιγκλέρ* γράφει για τον Κουάμε Νκρούμα, τον πρώτο ηγέτη της ανεξάρτητης Γκάνας στο βιβλίο του “Main basse sur l’Afrique” – éditions Seuil, Paris 1978[¹]:

Είμαι πριν απ’ τον Αδάμ

Δεν ξέρω το ίδιο λιοντάρι ούτε το ίδιο δέντρο,

Είμαι μιας άλλης ζέστης κι ενός άλλου κρύου…

Στο μέτρο που πέθανε κάθε πράγμα

Εγώ, εγώ πήρα πλάτος

Η συνείδησή μου πιο πλατειά από τη θάλασσα.

Εκρήγνυμαι. Είμαι η φωτιά. Είμαι η θάλασσα.

Ο κόσμος ξεγίνεται. Αλλά είμαι ο κόσμος

(Αιμέ Σεζαίρ)

 

Ο λευκός κυρίαρχος καταστρέφει το σκλάβο μέχρι την πιο μύχια ταυτότητά του. Του κλέβει τα πάντα μέχρι και το ίδιο του το πρόσωπο, την εικόνα που βλέπει στον καθρέφτη. Η ιδεολογία του αποικιοκράτη έχει σαν αξίωμα την οντολογική ανισότητα μεταξύ των ανθρώπων. Επιβάλλει την αντίληψη ενός κόσμου όπου αφέντης και δούλος, παρουσιάζονται σαν αιώνιοι. Ο μαύρος έχει προορισμό του τη σκλαβιά, ο λευκός τη διακυβέρνηση του κόσμου, την οργάνωση της κοινωνίας, την εκμετάλλευση της γης.

Ο Νκρούμα καταστρέφει αυτόν τον κόσμο. Με μόνη την ύπαρξή της, η παναφρικανική ιδεολογία επιβάλλει μια θεμελιακή ρήξη με το σύστημα της συμβολικής βίας του αποικιοκράτη. Θα δούμε στις παρακάτω σελίδες πως μεταγράφεται η παναφρικανική σκέψη σε στρατηγική εθνικής απελευθέρωσης, πως δένεται συγκεκριμένα με το συγκεκριμένο αγώνα του λαού της Γκάνας. Θα κάνω αυτήν την εξέταση με τη βοήθεια πρώτα απ’ όλα των κύριων κειμένων του Νκρούμα. Θα προσπαθήσουμε να καταλάβουμε, κατά δεύτερο λόγο, γιατί απέτυχε ο Νκρούμα στην προσπάθεια οικοδόμησης ενός κοινωνικού κινήματος, μιας επανάστασης στην κοινωνία της Γκάνας. Αναφέρω προκαταρκτικά τα κύρια βιογραφικά στοιχεία του Νκρούμα: «Αυτό που είναι βέβαιο για τη γέννησή μου, είναι ότι ήρθα στον κόσμο στο χωριό Νκρόφουλ στη Νζίμα, ένα μεσημέρι, Σάββατο το μισο-Σεπτέμβρη 1909». Ο πατέρας του Νκρούμα ήταν βιοτέχνης μεταλλουργός, «χρυσοχόος».

Οι Νζίμα είναι εθνότητα σχετικά μικρή στη Γκάνα: μειοψηφούν σε σύγκριση με τους γείτονές τους Ασάντι και Φάντι. Στη Δυτική Αφρική όμως οι Νζίμα αποτελούν μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου συνόλου: αυτού που αποτελείται από τους λαούς Άνι, Μπάουλε, Νζίμα.

Από έξι χρονών, Ο Φράνσις Κόφι Κουάμε Νκρούμα πηγαίνει σχολείο στους ιεραποστόλους. Το 1926 μπαίνει στο αποικιακό λύκειο της Άκκρα και μετά στο Διδασκαλικό Κολλέγιο της Ασιμότα. Παίρνει από κει το δίπλωμα του δασκάλου. Στο Κολλέγιο της Ασιμότα ο Νκρούμα παρακολουθεί το 1930-1931, τη διδασκαλία του Κουέγκιρ Αγκρέυ, παιδαγωγού αμερικανοσπουδαγμένου, θερμού θιασώτη της παναφρικανικής ιδεολογίας. Ο Νκρούμα θέλει να συνεχίσει τις σπουδές του. Η Αγγλία του είναι απαγορευμένη. Διαλέγει την Αμερική.

Κατά την αμερικανική εξορία του (1935-1945) ο Νκρούμα ανακαλύπτει την αφρο-αμερικανική διασπορά. Δουλεύει σαν ψαροπώλης στο Χάρλεμ, σαν εργάτης σ’ ένα σαπουνοποιείο της Νέας Υόρκης, φοιτά στην Πενσυλβανία. Ο Νκρούμα μοιράζεται τα βάσανα και τις ταπεινώσεις των μαύρων προλετάριων των ΗΠΑ. Συναντά τον Ντυμπουά (όταν έγινε πρόεδρος της Γκάνας το 1957, ο Νκρούμα του ανέθεσε τη σύνταξη ενός γιγάντιου έργου, της Αφρικανικής Εγκυκλοπαίδειας, που δεν τέλειωσε ποτέ). Ο Νκρούμα άρρωστος, υποσιτιζόμενος, ταπεινωμένος, μοναχικός, συλλαμβάνει ένα υπέρμετρο σχέδιο: να γίνει ο νέος Μωυσής που θα ενώσει την ήπειρο και θα οδηγήσει στην πατρογονική τους εστία όλους τους μαύρους λαούς, τους διασπαρμένους ανά τον κόσμο.

1945: ο Νκρούμα φτάνει στο Λονδίνο για να πάρει μέρος στο 5ο Παναφρικανικό Συνέδριο (που συνέρχεται στο Μάντσεστερ). Συναντά εκεί έναν γοητευτικό άνθρωπο: τον Τζωρτζ Πάντμορ. Μοιάζει με τον Φανόν. Ένιωσε ο ίδιος στη σάρκα του, όπως ο Φανόν, την ταπείνωση των μαύρων στις Αντίλλες. Αναζήτησε όπως ο Φανόν, την απελευθέρωσή του στην Αφρική. Αντίθετα όμως από τον Φανόν, ο Πάντμορ αγωνίστηκε για μεγάλο διάστημα στις γραμμές της Γ΄ Διεθνούς. Ο Πάντμορ γίνεται και παραμένει εγκάρδιος φίλος του Νκρούμα, μέχρι το θάνατό του το 1959.

[…]

Μεταξύ 1945 και 1947, η βρετανική κυριαρχία πάνω στη Γκάνα δεν φαίνεται να χαλαρώνει. Ο Νκρούμα προετοιμάζεται για μακροχρόνια εξορία. Έχει πολλές επαφές στη Νέα Υόρκη, στο Παρίσι. Γραμματέας του 5ου Παναφρικανικού Συνεδρίου του Μάντσεστερ, γίνεται γνωστός στους αφρικανικούς κύκλους. Το 1947 είναι υπεύθυνος της γραμματείας όλων των απελευθερωτικών κινημάτων της Δυτικής Αφρικής. Τότε είναι που δέχεται την έκκληση της United Gold Coast Convention (κύριου εθνικιστικού κόμματος της Γκάνας το 1947).

Ο Νκρούμα φτάνει στη Γκάνα στις 14 Νοεμβρίου 1947. Αρχίζει με την ανασύνταξη της οργάνωσης, που τη στιγμή εκείνη δεν υπάρχει πια παρά μόνο στα χαρτιά. Μερικές ομάδες διανοουμένων, με κοινωνική προέλευση την παραλιακή αστική τάξη κυρίως ή τους ιδιοκτήτες φυτειών, συναντούνται μισοπαράνομα και οργανώνονται σε μικρές επιτροπές, χωρίς να κάνουν οποιαδήποτε έκκληση στο λαό ή ν’ ανοίξουν απλώς οποιοδήποτε διάλογο μαζί του. Ο Νκρούμα επιβάλλει τη μετατροπή του UGCC σε μαζική οργάνωση. Δημιουργούνται πυρήνες, τοπικές και περιφερειακές οργανώσεις. Μέλη του κινήματος περιτρέχουν τη σαβάνα, την ύπαιθρο, την ακτή, πηγαίνουν στα λιμάνια, στα εργοστάσια, στα υπόστεγα για να συζητήσουν με τους εργάτες, να τους βοηθήσουν να συνειδητοποιήσουν την κατάστασή τους. Τους ακολουθούν μέχρι τις παραγκουπόλεις τους το βράδυ μετά τη δουλειά, συζητούν με τις οικογένειές τους, μαθαίνουν γράμματα στα παιδιά τους.

1948: η πρώτη μάχη της οργάνωσης. Ο Κουαμπένα Μπόνσου, παραδοσιακός αρχηγός, κήρυξε μποϋκοτάζ με στόχο την πτώση της τιμής των εισαγόμενων εμπορευμάτων. Παλιοί μαύροι μαχητές του βρετανικού αποικιακού στρατού ενώνονται με το κίνημα. Ο Νκρούμα αρπάζει την ευκαιρία και κινητοποιεί τους αγωνιστές του. Οι έμποροι καλούν την αστυνομία, που επεμβαίνει βίαια: εικοσιεννιά Αφρικανοί νεκροί στην Άκκρα, εκατοντάδες συλλήψεις. Ο Νκρούμα και πολλοί άλλοι ηγέτες απολύονται μήνες αργότερα.

Τα γεγονότα του 1948 προκαλούν κρίση στο UGCC. Η πλειοψηφία που ήταν εχθρική προς την άμεση δράση μέμφεται τον ακτιβισμό του Νκρούμα που υποβιβάζεται από πρόεδρος του Κόμματος σε ταμία. Ιδρύει τότε την Επιτροπή της Οργάνωσης Νεολαίας, και ενώνει σ’ αυτήν τα πιο αποφασιστικά μέλη του UGCC. Η αφοσίωσή τους στον Νκρούμα τους δένει και μεταξύ τους. Ο Νκρούμα σκέφτεται να ξαναπάρει την ηγεσία με τη εξασφάλιση του ελέγχου της βάσης μέσα από δικούς του πηρύνες. Κάνει όμως λάθος υπολογισμό. Στις εκλογές για τη γενική γραμματεία ηττάται. Στις 12 Ιουνίου 1949 προκαλεί διάσπαση: Η Επιτροπή Νεολαίας και η εφημερίδα του φεύγουν από το UGCC και ιδρύουν το Convention People’s Party (CPP). Η νέα οργάνωση μπαίνει γρήγορα επικεφαλής του εθνικιστικού κινήματος. Αντιτίθεται στο UGCC που γλιστρά ολοένα σε μεγαλύτερο ρεφορμισμό και χάνει τελικά κάθε επιρροή πάνω στις μάζες.

Από την ίδρυση του CPP, η προσωπική ιστορία του Νκρούμα συγχέεται μ’ αυτήν του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος. Μάρτιος 1952: ο Νκρούμα γίνεται πρωθυπουργός της ημιαυτόνομης κυβέρνησης κερδίζοντας όλες τις εκλογές (1954, 1957 και 1960) μέχρι το 1963, γίνεται διαδοχικά πρωθυπουργός της αυτόνομης κυβέρνησης, μετά της ανεξάρτητης κυβέρνησης και τέλος, αρχηγός του κράτους της Γκάνας.

[…]

Για πολύ καιρό ο Νκρούμα δρα σωστά… και σκέφτεται λάθος. Ο παναφρικανισμός είναι πέρα για πέρα ιδεαλισμός. Η υπερταξική, ανιστορική, αφηρημένη και γενική αφρικανική προσωπικότητα είναι έξω από κάθε πραγματικότητα. Ο ιδεαλισμός είναι ένα λάθος παντού και πάντα. Δεν επέτρεψε ποτέ τη συγκεκριμένη σύλληψη μιας κατάστασης. Ο Νκρούμα όμως, θρεμμένος με τον παναφρικανισμό, ακολουθεί σταθερά τη σωστή γραμμή σαν από λάθος. […] Πρέπει να καταγγέλλει κανείς το μεταποικιακό κράτος που άφησε κληρονομιά ο κατακτητής, όχι όπως νομίζει ο Νκρούμα, σε σχέση με την πολύ αφηρημένη και υποθετική προσωπικότητα, που πιστεύει σαν κοινή σε όλους τους Αφρικανούς, αλλά γιατί η ιμπεριαλιστική κυριαρχία της ηπείρου με το ηγεμονικό πολυεθνικό κεφάλαιο απαιτεί αντιπαράθεση ηπειρωτική, υπερεθνική, ενωμένη. Από τη δεκαετία του ’50, ο παναφρικανικός ιδεαλισμός του Νκρούμα παίρνει ολοένα και πιο καθαρά σαν βάση του την ανάλυση του ηγεμονικού καπιταλισμού στην Αφρική. Προοδευτικά, ο Νκρούμα ανακαλύπτει ότι το ορυκτοεκμεταλλευτικό και το χρηματιστικό – τραπεζικό κεφάλαιο είναι οι δύο κύριοι εχθροί της μελλοντικής ηπειρωτικής Αφρικανικής κυβέρνησης.

[…]

Το παναφρικανικό κίνημα του οποίου ο Νκρούμα υπήρξε ο προφήτης έχει μια διπλή ιστορία. Τη μια ορατή, την άλλη όχι. Η μια –αυτή των συνεδρίων, των ομιλιών, των ιδεολογικών διαμαχών- είναι αντικείμενο ερευνών, ερμηνειών, δημοσιευμάτων. Η άλλη, κρυφή, είναι η ιστορία όλων αυτών των λαών της νύχτας που εκτοπίστηκαν, πέθαναν ή επέζησαν χωρίς ποτέ τα χρονικά ή οι επίσημες επετηρίδες ν’ ασχοληθούν με την τύχη τους. Αυτή όμως η δεύτερη ιστορία, αυτό το κρυφό μαρτυρολόγιο εκατομμυρίων ανωνύμων νέγρων που πέθαναν στα μουγκά μέσα στη σκλαβιά, ζει κάπου στο συλλογικό υποσυνείδητο της σύχρονης Αφρικής. Η δόξα, η δύναμη του Νκρούμα βρίσκεται στο γεγονός ότι ανάστησε, με τον πολιτικό αγώνα και με συμβολικές χειρονομίες, την πολιτιστική κληρονομιά των παναφρικανών προφητών και ταυτόχρονα το βουβό λόγο, τη ματωμένη ανάμνηση των λαών της νύχτας.

___________________________________________________________________________________________________________

Ζαν Ζιγκλέρ, γεννήθηκε το 1934 στη Βέρνη της Ελβετίας. Είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας στα Πανεπιστήμια της Γενεύης και της Σορβόνης, ενώ, είναι ταυτόχρονα διανοούμενος και ακτιβιστής υπέρ των χωρών του Τρίτου Κόσμου με πλούσια επιτόπια δράση. Υπήρξε βουλευτής στο Κοινοβούλιο της χώρας του με το Ελβετικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SP/PS) και Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ για το δικαίωμα στη διατροφή. Όταν κάποτε ο Τσε Γκεβάρα είχε βρεθεί στη Γενεύη και είχε συναντηθεί μαζί του του, του είχε πει: “Βρίσκεσαι στη καρδιά του Κτήνους. Να μείνεις εδώ. Μπορεί να αποδειχθεί το καλύτερο που μπορείς να κάνεις”.

___________________________________________________________________________________________________________

[¹] Το βιβλίο, στην ελληνική του μετάφραση από τον Περικλή Νεάρχου (απ’ όπου και το απόσπασμα), με τίτλο «Η Αφρική στο στόχαστρο, κοινωνιολογία του σύγχρονου ιμπεριαλισμού» –εκδόσεις «αλέτρι», βρέθηκε στα χέρια μου όταν ήμουν φαντάρος στη Λήμνο, στη βιβλιοθήκη ενός στρατιωτικού φυλακίου, απ’ όπου το περιέσωσα, καθώς οι τελευταίες σελίδες του έλειπαν, ενώ σε άλλες υπήρχαν στα περιθώρια παραγγελίες για σουβλάκια…

___________________________________________________________________________________________________________

Σόρτλινκ: http://wp.me/p1pa1c-gmw