Αντιμέτωποι με την ορολογία: Η «εναλλακτική ενημέρωση» και η «δημοσιογραφία των πολιτών»

Posted on 31 Ιουλίου, 2011 1:48 μμ από

3


της Κατερίνας Σταυρούλα

[Αναδημοσίευση]

Έργο του Edward McGowan (από το μπλογκ underplot.tumblr.com)

Έστω ότι μέσο είναι το μήνυμα, πώς ξεπερνάται το κυρίαρχο ιδεολόγημα του περιβάλλοντος; Παρακολουθώντας τον κόσμο του ελληνικού διαδικτύου την τελευταία δεκαετία, βλέπει κανείς την άνοιξη των ανθρώπινων δικτύων. Δίκτυα που λόγω της φύσης του μέσου, με οριζόντια δομή, από τους χρήστες του εργαλείου για τους χρήστες του εργαλείου, αναπτύσσονται και δημιουργούν γύρω από κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα νέα δυναμική. Στο πλαίσιο αυτό και με τη ροή της πληροφορίας να είναι πλέον ελεύθερη και ανεξέλεγκτη, ήταν αναπόφευκτη η εμφάνιση μιας νέας ορολογίας για την καταγραφή του φαινομένου, που, όσον αφορά την είδηση, φαίνεται σήμερα να καταλήγει στους όρους «εναλλακτική ενημέρωση» και «δημοσιογραφία των πολιτών».

Παρατηρώντας την ορολογία που δημιουργείται με βάση το ποιος είναι ο νέος πομπός (δημοσιογραφία των πολιτών) αλλά και τι διαχειρίζεται (εναλλακτική ενημέρωση), ένα ερώτημα που προκύπτει είναι ποιος και πώς καθιερώνει τελικά αυτή την ορολογία, στο μέτρο μάλιστα που οι νέες αυτές κατηγοριοποιήσεις έχουν υιοθετηθεί από τα μέχρι στιγμής κυρίαρχα μέσα μαζικής ενημέρωσης και γρήγορα  μετατράπηκαν σε κοινό κτήμα στον διάλογο. Είναι όμως δόκιμο να περιγράφεται μια νέα κατάσταση στην πηγή, ροή και διακίνηση της είδησης με όρους που ετεροκαθορίζονται από την κατεστημένη δομή των μέσων πριν το διαδίκτυο; Γιατί να είναι κοινώς αποδεκτό ότι τα κοινωνικά δίκτυα παράγουν «εναλλακτική» ενημέρωση;

Με τη χρήση του επιθετικού προσδιορισμού, αποδεχόμαστε de facto ότι κάποιο μέσο αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας την ενημέρωση και κάποιο άλλο να προσφέρει μια εναλλακτική θέαση, μετατρέποντας αυτόματα τον όρο εναλλακτική ενημέρωση σε μη ισοδύναμο, μη ισότιμο. Η ίδια πολιτική ετεροκαθορισμού δημιουργεί και τον όρο  δημοσιογραφία «των πολιτών». Ο πολίτης ουσιαστικά αποστερείται της ιδιότητας του δημοσιογράφου, και επομένως όταν ασκεί δημοσιογραφία, δηλαδή όταν γίνεται πομπός της είδησης,  εμφανίζεται αναγκαίο να ξεκαθαριστεί ότι δεν φέρει τον τίτλο. Αντίστροφα, ωστόσο, ο πιθανός ισχυρισμός ότι ο δημοσιογράφος προσπερνά την ιδιότητα «πολίτης» όταν ασκεί το επάγγελμά του δεν αποτελεί εξόφθαλμη σοφιστεία; Αναπτύσσοντας ένα τέτοιο σκεπτικό καταλήγουμε συχνά αβίαστα στο συμπέρασμα ότι η ιδιότητα «δημοσιογράφος» δίνεται μόνο με κάποια πιστοποίηση, επομένως ο πολίτης δεν μπορεί παρά να είναι ερασιτέχνης, δηλαδή η μεταφορά του γεγονότος από αυτόν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με την επιείκεια αλλά και τη δυσπιστία με την οποία κάποιος αντιμετωπίζει κάποιον που έχει τη δυνατότητα, αλλά όχι την κατάρτιση και τα απαραίτητα εργαλεία ώστε να ενδυθεί το κύρος ή την εγκυρότητα του επαγγελματία. Ο ετεροκαθορισμός και στις δύο περιπτώσεις ουσιαστικά υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, για να αναπαράγει την ιδεολογική κυριαρχία των «παραδοσιακών» μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Υπάρχει, όμως, και ένα άλλο στοιχείο στην πορεία της πληροφορίας/είδησης που κάνει αυτόν τον ετεροκαθορισμό αναγκαίο: η στιγμή που τα παραπάνω πρέπει να διακινηθούν ως «υλικό» προϊόν και παραγωγός κέρδους. Στο σημείο αυτό και για να έχει λόγο κάποιος να στραφεί στα παραδοσιακά μέσα μαζικής ενημέρωσης και να καταναλώσει, θα πρέπει το προϊόν να δικαιολογεί το χρηματικό αντίτιμο. Επομένως, στον καπιταλισμό η Ενημέρωση δεν μπορεί να είναι «εναλλακτική» και η Δημοσιογραφία δεν μπορεί να είναι «των πολιτών». Κι αν η εμφάνιση και μαζικοποίηση της χρήσης του διαδικτύου αμφισβητεί ουσιαστικά την εξίσωση που θέλει την είδηση ως προϊόν και δημιουργεί ρωγμές στο υπάρχον οικοδόμημα της μαζικής ενημέρωσης; Αυτό κάνει αναγκαίο τον διαχωρισμό της «δημοσιογραφία των επαγγελματιών» –η οποία είναι έγκυρη, έγκαιρη, καίρια και υπεύθυνη και άρα μπορεί να πουληθεί με αξιώσεις– από την εναλλακτική δημοσιογραφία και τη δημοσιογραφία των πολιτών, όπως και της ενημέρωσης από την «εναλλακτική» μορφή της· με στόχο να καθιερωθούν εν τέλει τα δεύτερα σαν απαραίτητα, αλλά πάντα λειψά,  συμπληρώματα.

Σκίτσο του Σπύρου Δερβενιώτη, εμπνευσμένο από τα σεμινάρια της Ερμούπολης, φτιαγμένο για τα «Ενθέματα»

Το παραπάνω κείμενο συμπυκνώνει την παρέμβαση της Κατερίνας Σταυρούλα στο διήμερο των Ενθεμάτων για το διαδίκτυο, την ενημέρωση και τα μπλογκς.

Στις 7 και 8 Ιουλίου τα «Ενθέματα» βρέθηκαν στην Ερμούπολη της Σύρου, «όχι για παραθερισμό, διακοπές και μπάνια (παρ’ όλο που τα έκαναν βέβαια και όλα αυτά)» όπως λένε, αλλά για να διοργανώσουν ένα διήμερο στο πλαίσιο των Σεμιναρίων της Ερμούπολης, με θέμα: H ζωή μας στο διαδίκτυο. Διάδοση πληροφορίας, προσωπική έκφραση και κοινωνική δικτύωση. Στο διήμερο, λοιπόν, συμμετείχε και μέλος του Παραλληλογράφου, όπως και πολλοί άλλοι παλιοί και νέοι φίλοι, διαδικτυακοί και μη. Ανάμεσά τους, συμμετέχοντες στο radiobubble, στο RedNotebook, στο tvxs, στο indy, μπλόγκερς όπως το βυτίο, o techie chan, η krotkaya, o talws, πανεπιστημιακοί και ερευνητές. 

Όπως γράφουν και τα Ενθέματα στο σχετικό σημείωμα: «Το γεγονός ότι στο καράβι που πηγαίναμε για τη Σύρο, το πρωί, ανταλλάσσαμε συστάσεις, το ίδιο βράδυ γίναμε μια παρέα, ενώ σήμερα σκεφτόμαστε πόσα άλλα ωραία πράγματα μπορούμε να κάνουμε, από Σεπτέμβρη, με τους φίλους και τις φίλες μας της Ερμούπολης, ας θεωρηθεί και μέτρο της επιτυχίας του διημέρου.»

loop

Οι υπόλοιπες παρεμβάσεις, που δημοσιεύονται στο σημερινό φύλλο των Ενθεμάτων:

Αποστόλης Καπαρουδάκης-Παναγιώτης Φραντζής, Το radiobubble και το σκεπτόμενο διαδίκτυο

Στέλιος Κούλογλου, «Δημοσιογραφία των πολιτών» και ανεξάρτητη ενημέρωση

Χρήστος Σίμος, Το RedNotebook και η παρέμβαση της Αριστεράς στο Διαδίκτυο

Μιχάλης Μουζουράκης, Δημοσιογραφία των πολιτών και κοινωνικά μέσα: μια -όχι και τόσο- καινούργια ιστορία

Σπύρος Παπαδόπουλος, Η ιστορία και η ιστορία σου

Μαρίνα Κονταρά, Ο προσωπικός δημόσιος χώρος των βλογς

Μιχάλης Παναγιωτάκης, Για τα συμμετοχικά μέσα

Στάθης Στασινός, Τα blogs και ο κακός δράκος

Πηνελόπη Παπαηλία, «Αθηναίοι στην πράξη»: η μετα-πολιτική των ψηφιακών πολιτών

Δέσποινα Βαλατσού, Η μνήμη στο (δια-)δίκτυο. Τα δίκτυα της μνήμης

Μήτσος Μπιλάλης, Δίκτυα μέσα σε Δίκτυο. Όψεις της δικτύωσης ανθρώπων και μηχανών στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα

Για τα Σεμινάρια της Ερμούπολης:

Κατερίνα Δέδε-Δημήτρης Δημητρόπουλος, Σεμινάρια της Ερμούπολης ετών εικοσιεφτά

Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Καλοκαιρινοί προορισμοί

http://wp.me/p1pa1c-bEh

loophole