Ο αληθινός φασισμός – Μια ταινία του Μιχαήλ Ρομ

Posted on 6 Μαΐου, 2011 11:30 πμ από

6


αναδημοσιεύει από το CameraStylo Online ο risinggalaxy

ΜΙΧΑΗΛ ΡΟΜ “Ο ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΦΑΣΙΣΜΟΣ” ΑΠΟ 5 ΜΑΪΟΥ 2011 ΣΤΟΥΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥΣ ΣΕ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ

Η πιο «δημοφιλής» αντιπολεμική ταινία όλων των εποχών, αποτελεί μια καυστική καταδίκη του φασισμού όχι μέσα από μια «ψυχρή», κοινωνιολογική προσέγγιση αλλά μέσα από την ανάδειξη παρείσφρησης της φασιστικής νοοτροπίας στην καθημερινότητα του μικροαστού, μέσα από τον εύκολο συναισθηματισμό. Το ντοκιμαντέρ, με υλικό από πολεμικά αρχεία της ΕΣΣΔ, της Γερμανίας και της Πολωνίας, αλλά και από τα απόρρητα αρχεία του χιτλερικού υπουργείου προπαγάνδας και ταινίες της Λένι Ρίφερνσταλ, δεν μένει ωστόσο σε μια ξερή παράθεση ιστορικών ντοκουμέντων. Αντίθετα, μέσα από μια ψυχολογική περισσότερο ερμηνεία, αγγίζει ουσιαστικά το ζήτημα του φασισμού που βίωσαν πρόσφατα οι άνθρωποι, οι οποίοι, φαίνεται, δεν ήταν άμοιροι ευθυνών σε αυτή τη μαζική παραπλάνηση στην οποία οδηγήθηκαν.

fascism1

Ο Αληθινός Φασισμός

Βασίλης Ραφαϊλίδης, «Δημοκρατική Αλλαγή», 1966

«Έχουν γραφεί και έχουν λεχθεί πάρα πολλά σχετικά με τις κοινωνικοοικονομικές ρίζες του φασισμού. Άλλωστε, η τρομακτική μας εμπειρία απ’ αυτή τη μάστιγα δεν έχει ανάγκη από θεωρητική επιβεβαίωση. Παραμένει, όμως, πάντα ανοιχτά το ερώτημα της αποδοχής του φασισμού από μια τεράστια παραπλανημένη (;) μικροαστική μάζα, η οποία δέχθηκε να παίξει το μακάβριο παιχνίδι τού μεγάλου κεφαλαίου, το οποίο καταφεύγει στο φασισμό κάθε φορά που τα αφεντικά θα αισθανθούν ανίσχυρα να υπερασπίσουν τις ανομίες τους με «νόμιμα» μέσα o φασισμός δεν είναι κοινωνικό σύστημα αλλά κεφαλαιοκρατική παραφυάδα. Η ερμηνεία του, λοιπόν, ως φαινομένου, κοινωνικού και πολιτικού, δεν είναι δυνατόν να απομονωθεί από εκείνη του ιμπεριαλισμού. Μέχρι εδώ τα πράγματα είναι μάλλον απλά. Αρχίζουν να μπερδεύονται από τη στιγμή που θα επιχειρήσει κάποιος να ερμηνεύσει το περίεργο φαινόμενο της υποστήριξης του φασισμού από τους μικροαστούς, οι οποίοι θα αποτελέσουν -και αποτελούν- τις στρατεύσιμες εφεδρείες κρούσεως της κεφαλαιοκρατίας. Ο Μιχαήλ Ρομ, επιχειρεί στην τελευταία του ταινία μια ερμηνεία του φασισμού όχι ως κοινωνικοπολιτικής τάσης, αλλά ως νοοτροπίας, ως τρόπος σκέψης, ως φαινόμενο καθημερινό. Άλλωστε, ο πραγματικός τίτλος της ταινίας είναι Ο καθημερινός φασισμός, πράγμα που σημαίνει πως ο Ρομ θα απογοητεύσει ίσως τους «ψυχρούς ανατόμους της ιστορίας», που συνήθισαν να ερμηνεύουν τα κοινωνικά φαινόμενα εντελώς ξεκομμένα και ανεξάρτητα από τον ψυχολογικό-υποκειμενικό παράγοντα.

Ο Ρομ ήταν ο πρώτος Σοβιετικός κινηματογραφιστής που προσπάθησε να δώσει στην ιστορία μια ερμηνεία μαρξιστική οπωσδήποτε, αλλά όχι με ψυχρά επιστημονική άποψη και δημιούργησε μια κάποια δυσφορία στην αρχή, που υιοθετήθηκε, όμως, αργότερα και έγινε «μότο» ολόκληρης της νέας γενιάς των Σοβιετικών σκηνοθετών. Η κοινωνιολογία είναι ανεπαρκής, δηλώνει ο Ρομ, για την ερμηνεία πολύπλοκων κοινωνικών φαινομένων που έχουν ανάγκη από την επικουρική βοήθεια και της ψυχολογίας για να γίνουν απόλυτα κατανοητά. Μόνο έτσι μπορούμε να ερμηνεύσουμε την τυφλή υποταγή στα κελεύσματα ενός παράφρονα —που έφτανε στα όρια της ομαδικής υστερίας— ενός λαού του οποίου η συνεισφορά στην ιστορία του πολιτισμού υπήρξε κολοσσιαία.

fascism2

Ο Χίτλερ ήξερε καλά την ψυχολογία των μικροαστών από τους οποίους, άλλωστε, προερχόταν. Ήξερε πως ο εφησυχασμένος μικροαστός μόνο με συναισθηματικομαγικά γαργαλιστικά εφέ θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί. Η στολή του ναζιστή αξιωματικού, «ένα θαύμα επιβλητικού μεγαλείου», για την κατασκευή του οποίου επιστρατεύθηκαν δεκάδες ενδυματολόγοι, οι τέλεια οργανωμένες από διάσημους σκηνοθέτες παρελάσεις που ξεπερνούσαν σε σύλληψη και εκτέλεση και τις καλύτερες ερμηνείες της βαγκνερικής όπερας, οι προβαρισμένες δημόσιες εμφανίσεις του Φίρερ που θα τις ζήλευαν και οι καλύτεροι ηθοποιοί της εποχής, εν ολίγοις η πεποιημένη «ατμόσφαιρα μεγαλείου και δύναμης» μάγεψαν τους εκστασιασμένους αφελείς που εξακολουθούν πάντα να μην μπορούν να ξεχωρίσουν το θέατρο από τη ζωή.

Ο φασισμός παρέσυρε τις μάζες γιατί κατόρθωσε να μπει στην καθημερινή ζωή τού ανθρώπου από την πλάγια πόρτα του συναισθηματισμού, παραλύοντας προηγουμένως τέλεια τη λογική. Ολόκληρη η ταινία του Ρομ στρέφεται γύρω από αυτόν τον άξονα. Η συνεχής παρεμβολή πολύ απλών και φαινομενικά ασήμαντων στοιχείων από την καθημερινή ζωή τόσο στη ναζιστική Γερμανία όσο και στο σημερινό μας κόσμο, έχει ως σκοπό να αποδείξει πως ο φασισμός μπορεί να βρει στήριγμα στην ελλιπή ψυχολογία των μικροαστών που νιώθουν την ανάγκη να συμψηφίσουν αυτή τους την έλλειψη με στοιχεία δανεισμένα από το κατασκευασμένο «μεγαλείο» ενός άλλου.

Στη φόρμα, ο Ρομ αρνείται εντελώς τη «λογική», ξερή ιστορική παράθεση των γεγονότων. Τα σοφά διαλεγμένα πλάνα του υπακούουν μόνο στους τέλεια καθορισμένους συνειρμούς για την ερμηνεία και όχι στη -γνωστή, άλλωστε- εξιστόρηση ενός γεγονότος. Ο Ρομ δεν εικονογραφεί την ιστορία. Την ερμηνεύει με τον τρόπο που προαναφέραμε. Φυσικά, τα στοιχεία του είναι δανεισμένα από την «κινηματογραφημένη ιστορία», την οποία όμως ξεπερνούν κατά πολύ και φτάνουν στο επίπεδο εκείνο της τέλειας «δευτερογενούς καλλιτεχνικής μετάπλασης» του πρωτογενούς ιστορικού γεγονότος.»

ΕΙΔΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ-ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΛΕΙΨΙΑΣ 1965

ΤΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΟΥ

ΜΙΧΑΗΛ ΡΟΜ

Ο ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΦΑΣΙΣΜΟΣ

(OBYKNOVENNYY FASHIZM)

Η ΠΙΟ «ΔΗΜΟΦΙΛΗΣ» ΑΝΤΙΠΟΛΕΜΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ

ΜΙΑ ΚΑΥΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ

ΓΙΑΤΙ Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΚΑΤΑΦΕΡΕ

ΝΑ ΠΑΡΑΣΥΡΕΙ ΤΙΣ ΜΑΖΕΣ;

Οι λαοί που δεν διδάσκονται από το παρελθόν,

είναι καταδικασμένοι να το ξαναζήσουν.

ΑΠΟ 5 ΜΑΪΟΥ 2011 ΣΤΟΥΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥΣ ΣΕ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ

Ο ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΦΑΣΙΣΜΟΣ

(OBYKNOVENNYY FASHIZM)

Ντοκιμαντέρ, Ρωσία, 1965, 130’

Σκηνοθεσία: MIKHAIL ROMM

Σενάριο: MIKHAIL ROMM, YURI KHANYUTIN, MAYA TUROVSKAYA

Εμφανίζονται: MARLENE DIETRICH, JOSEF GOEBBELS, HERMANN GÖRING, ADOLF HITLER, JOSEPH STALIN

Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΔΕΝ ΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠ’ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΚΑΙΝΟΥΡΙΟ ΚΑΤΙ ΤΑΧΑ ΝΑ ΜΑΣ ΦΕΡΕΙ

ΤΙ ΚΡΥΒΕΙ ΜΕΣ’ ΤΑ ΔΟΝΤΙΑ ΤΟΥ ΤΟ ΞΕΡΩ

ΚΑΘΩΣ ΜΟΥ ΔΙΝΕΙ ΓΕΛΑΣΤΟΣ ΤΟ ΧΕΡΙ.

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΓΚΑΛΙΑΖΟΥΝ

ΚΑΙ ΧΑΝΟΝΤΑΙ ΒΑΘΙΑ ΣΤΑ ΠΕΡΑΣΜΕΝΑ

ΟΙ ΜΑΣΚΕΣ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΑΛΛΑΖΟΥΝ

ΜΑ ΟΧΙ ΚΑΙ ΤΟ ΜΙΣΟΣ ΤΟΥ ΠΑ ΜΕΝΑ

ΜΑ ΠΑΛΙ ΘΕ Ν’ ΑΠΛΩΣΕΙ ΣΑ ΧΟΛΕΡΑ

ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΝΕΜΕΛΙΑ ΣΟΥ

ΚΑΙ ΔΙΠΛΑ ΣΟΥ ΘΑ ΦΤΑΣΕΙ ΚΑΠΟΙΑ ΜΕΡΑ

ΑΝ ΧΑΣΕΙΣ ΤΑ ΤΑΞΙΚΑ ΓΥΑΛΙΑ ΣΟΥ.

ΤΟ ΦΑΣΙΣΜΟ ΒΑΘΙΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕ ΤΟΝ

ΔΕΝ ΘΑ ΠΕΘΑΝΕΙ ΜΟΝΟΣ ΤΣΑΚΙΣΕ ΤΟΝ!

ΜΙΧΑΗΛ ΙΛΙΤΣ ΡΟΜ

(1901-1971)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

Σοβιετικός σκηνοθέτης και σεναριογράφος. Εργάστηκε αρχικά ως σεναριογράφος και βοηθός σκηνοθέτη και το 1934 γύρισε την πρώτη του ταινία, τη «Φραντζολίτσα», μια διασκευή νουβέλας του ντε Μωπασσάν, που αν και η τελευταία βουβή ταινία του ομιλούντος ήδη σοβιετικού κινηματογράφου, τον καθιέρωσε αμέσως ως σκηνοθέτη, χάρη στην εύστροφη χρησιμοποίηση του σατυρικού γκροτέσκου και την ανάγλυφα πλαστική απόδοση των ρόλων. Ο Ρομ έγινε ευρύτερα γνωστός με την ταινία «Ο Λένιν τον Οκτώβρη».

Στη μεταπολιτευτική περίοδο, ο Ρομ δημιούργησε μια σειρά από αντιφασιστικές ταινίες και την ιστορική ταινία Ναύαρχος Ουσάκωφ. Ύστερα από μια παύση αρκετών χρόνων, αναθεωρώντας την αισθητική των προηγούμενων ταινιών του, εμφανίστηκε ανανεωμένος ιδιαίτερα στον «Ο αληθινός φασισμός». Από το 1949 έως το θάνατό του δίδασκε –με διαλλείματα- στο Πανενωσιακό Κρατικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου. Πολλές ταινίες του Ρομ έχουν βραβευτεί σε διεθνή κινηματογραφικά φεστιβάλ, ενώ ο ίδιος τιμήθηκε με τον τίτλο του «λαϊκού καλλιτέχνη» της ΕΣΣΔ (1941, 1946, 1948, 1949, 1951), με δύο παράσημα Λένιν καθώς και με άλλες διακρίσεις.

ΦΙΛΜΟΓΡΑΦΙΑ

1934: Φραντζολίτσα

1937: Ο Λένιν τον Οκτώβρη

1937: Οι Δεκατρείς

1939: Ο Λένιν το 1918

1943: Το Όνειρο

1944: Ο Άνθρωπος αρ. 217

1948: Το Ρωσικό Ζήτημα

1950: Μυστική Αποστολή

1953: Ναύαρχος Ουσάκωφ

1956: Δολοφονία στην Οδό Ντάντε

1962: Εννιά Μέρες ενός Χρόνου

1966: Ο αληθινος φασισμός

Advertisements