Κηπουπόλεις – Ιστορία από το μέλλον

Posted on 16 Απριλίου, 2011 12:36 μμ από

8


της Χριστίνας Ν. Φίλιππα

« Η φυσιογνωμία εις την πόλιν είναι ό,τι ο χαρακτήρ εις τον άνθρωπον».
Δημ Καμπούρογλου (Ακαδημαϊκός).

Τι είναι η Κηπούπολη και ποια είναι η ιστορική της καταβολή;

Εικόνα 1 Οι Τρείς ‘Μαγνήτες’ του Howard

Η συγκρότηση της ιδέας της κηπούπολης ανήκει στον Ebenezer Howard (1850-1928), ο οποίος, παρά το ότι θα ανέμενε κανείς, δεν ήταν αρχιτέκτων ή πολεοδόμος, αλλά ένας απλός στενογράφος δουλεύοντας για χρόνια σε δικηγορικές εταιρίες και αργότερα στο αγγλικό κοινοβούλιο, άνθρωπος όμως με πολλές πνευματικές  ανησυχίες και βιβλιοφάγος.

¨Ήταν η εποχή που η εκβιομηχάνιση της Αγγλίας έφερε την αστικοποίηση των Βικτοριανών πόλεων. Η μεγάλη συσσώρευση κόσμου (ειδικά  εργατικών τάξεων) είχε γίνει χωρίς καμία σοβαρή μέριμνα με αποτέλεσμα να μη μπορούν να εξυπηρετήσουν τον ολοένα αυξανόμενο πληθυσμό τους. Σοβαρά ήταν τα  προβλήματα στέγασης και υγιεινής ειδικά των χαμηλότερων τάξεων στην ούτως η άλλως ισχυρά ταξική βρετανική κοινωνία, με παράλληλη υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Κάπου τότε και  λόγω αυτών των ακραίων κοινωνικών συνθηκών, επηρεασμένος αρκετά από την φουτουριστική νουβέλα εποχής » Looking Backwards» του Edward Bellamy άρχιζει ο Howard να διαμορφώνει τη δική του πρόταση.

Το μοναδικό βιβλίο που έγραψε στη ζωή του είχε τίτλο «Αύριο: Ειρηνική Πορεία προς μια Πραγματική Μεταρρύθμιση» (Tomorrow: A Peaceful Path to Real Reform, 1898). Το βιβλίο αυτό προσέφερε ένα όραμα για πόλεις χωρίς φτωχογειτονιές που απολαμβάνουν τα οφέλη και των πόλεων (όπως ευκαιρίες, διασκέδαση και υψηλούς μισθούς) και της υπαίθρου (όπως ομορφιά, καθαρό αέρα και φθηνά ενοίκια). Απεικόνισε την ιδέα του στο περίφημο διάγραμμα «Τρεις Μαγνήτες» (βλέπε Εικόνα 1), που ασχολήθηκε με το ερώτημα «Πού θα πάνε οι άνθρωποι;» με τις επιλογές να περιλαμβάνουν «πόλη», «εξοχή» ή «πόλη-εξοχή» – τους τρεις μαγνήτες. Απηύθυνε έκκληση για τη δημιουργία νέων προαστιακών πόλεων περιορισμένου μεγέθους (βλεπε Εικόνα 2), που έχουν  σχεδιαστεί εκ των προτέρων, και περιβάλλονται από μια μόνιμη ζώνη γεωργικής γης. Ο Howard πίστευε ότι τέτοιες κηπουπόλεις ήταν o τέλειος συνδυασμός πόλης και φύσης. Οι πόλεις θα ήταν σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητες, θα διοικούντο από τους πολίτες που είχαν οικονομικό ενδιαφέρον γι ‘αυτές, και θα χρηματοδοτούνταν από μισθώματα γης στα πλαίσια του μοντέλου του Henry George. Η γη στην οποία επρόκειτο να κατασκευαστούν προτάθηκε να ανήκει σε ένα συμβούλιο διαχειριστών και θα μισθωνόταν σε πολίτες.

Την  επόμενη χρονιά, το 1899, ιδρύθηκε στη Μ. Βρετανία ο «Σύνδεσμος των Κηπουπόλεων» (Garden City Association).  Στόχος του συνδέσμου ήταν ο διάλογος για την προώθηση της πρακτικής εφαρμογής του σχεδίου των κηπουπόλεων. Στο σύνδεσμό συμμετείχαν άνθρωποι ανεγνωρισμένου κύρους και επιρροής της κοινωνικής, οικονομικής και πνευματικής ζωής της χώρας,  όπως ο Μπέρναρντ Σω και ο Τόμας Άνταμς. Ενα χρόνο μετά, το 1902, ο Howard επανεξέδωσε το βιβλίο του με τίτλο «Garden Cities of Tomorrow» και ο όρος ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ εισήλθε στην πολεοδομική ιστοριογραφία.

Εικόνα 2 Η σχέση «Κηπούπολης» με το Αστικό Κέντρο κατά τόν Howard

Η πρώτη πόλη που ιδρύθηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του ήταν το Letchworth (1903). Μετά τον Α! Παγκόσμιο Πόλεμο πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαιτέρως η Γερμανία και η Γαλλία, ανοικοδόμησαν τις πόλεις τους πάνω στο πολεοδομικό σχεδιασμό  του Χάουαρντ. Ιδιαίτερη απήχηση είχε και στην Αμερική.

Το φαινόμενο των Κηπουπόλεων έρχεται στην Ελλάδα των αρχών της δεκαετίας το ’20 και αρχίζει να φθίνει τις παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το πρότυπο είναι οι αγγλικές Garden Cities και οι γαλλικές Cites-Jardins όπως αυτές δημιουργήθηκαν κατά το ίδιο διάστημα.

Σημαντικά παραδείγματα στον τόπο μας είναι: το Ψυχικό (το 1923 σε σχέδια του Αλ. Νικολούδη), η Εκάλη (το 1923 σε σχέδια του Σπ. Αγαπητού), η Ηλιούπολη (το 1925, σε σχέδια του Αρ. Βάλβη), ο Χολαργός (1928), η Πεντέλη (1929), η Φιλοθέη (1931) και η Καλογρέζα (1935).

Από το σύνολο των παραδειγμάτων που χαρακτηρίζονται ως κηπουπόλεις, το Ψυχικό είναι αυτό που η ιστορία του διασταυρώνεται, περισσότερο από μία φορές, με εκείνη της κηπούπολης Φιλοθέης.

Αρκετά έχουν αλλάξει από την εποχή του Howard,  Πολλά από αυτά που οραματίστηκε και περιέγραψε έγιναν πραγματικότητα. Στον τόπο μας σημαντικά από αυτά που κάποτε δημιουργήθηκαν στα πρότυπα του,  κινδυνεύουν να χαθούν αν δεν έχουν ήδη. Και αυτή η απώλεια δεν είναι στενά «εμφανιασικού» χαρακτήρα στον περιβάλλοντα χώρο μας. Είναι κυρίως απώλεια στην στοχευμένη προοπτική των ιδεών που γέννησαν τις κηπουπόλεις: Την μοντέρνα αλλά και ελπιδοφόρα προοπτική αναζωογόνησης, μια καλύτερη ποιότητα ζωής προσιτή για τους περισσότερους και όχι μόνο αποκλειστικό προνόμιο των αριστοκρατιών.

Σε κάθε περίπτωση, η συνεισφορά του Howard έρχεται να μας υπενθυμίσει την μεγάλη σημασία του περιβάλλοντος, την γειτνίαση μας στην φύση, το πράσινο, τον ελεύθερο χώρο. Ειδικά δε σε εποχές όπου το δίπολο οικονομική ανάπτυξη – κρίση έχει σχεδόν πάντα αρχική συνέπεια να υποβαθμίσει όλα αυτά που είναι τόσο κεντρικά στις ιδέες του οραματιστή της Κηπούπολης.

Παρά το πέρασμα των χρόνων, των αλλαγών και εξελίξεων και παρά την παράλληλη ανάπτυξη άμεσα σχετιζομένων ιδεών όπως η Οικολογία και η περιβαλλοντολογική συνείδηση,  το κεντρικό κομμάτι που συνηγορεί στην υπεράσπιση της  ιδέας της Κηπούπολης είναι ακόμα σχετικό και σύγχρονο.

Το πως κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει πραγματικότητα στις τσιμεντουπόλεις μας είναι ζητούμενο που σίγουρα δεν μπορεί να καλυφθεί από τις σελίδες αυτές! Οι ειδικοί σίγουρα οφείλουν να εκφέρουν σκέψη, προβληματισμό και γνώμη. Ας αρχίσουμε όμως από τα βασικά:

Την κατανόηση μια τοπικής κληρονομιάς, την διατήρηση της όσο είναι δυνατόν και το πιο σημαντικό την δημιουργία ενός θεμελιωμένου αιτήματος για την επέκταση της, στοχεύοντας ότι μια τέτοια κίνηση μπορεί να έχει την δική της συμβολή στο να έρθουν για την χώρα μας και ειδικά τις τοπικές κοινωνίες μας καλύτερες εποχές ευημερίας και ουσιαστικής ποιότητας.

Ζαphod

Short Link: http://wp.me/p1pa1c-9s8