Το σημαίνον και το σημαινόμενο

Posted on 31 Ιανουαρίου, 2011 6:11 μμ από

1


(σκέψεις με αφορμή και το άσυλο … το πανεπιστημιακό)

Max Ernst – Sign for a school of monsters

του TEOΨ*

Σαν να μη σε καταλαβαίνει κανείς. Πολλές φορές μετά από ικανές προσπάθειες επικοινωνίας φαίνεται να φθάνεις σε αδιέξοδο. Όντας άνθρωπος που θέλει να αντιμετωπίζει προκλήσεις, θερμαίνεις το μυαλό σου τόσο που σου ‘ρχεται να σκάσεις. Θέλεις ο λόγος σου να γίνει κατανοητός, σ’ όλους αυτούς που θεωρείς ότι είναι το υποκείμενο της ανατροπής, ώστε να ανοίξει μια ρωγμή στη σκέψη τους. Ν’ αρχίσει επιτέλους να ξετυλίγεται αυτό το κουβάρι της κοινωνικής εξέλιξης σε πείσμα όλων αυτών που θέλουν να το κρατάν τυλιγμένο σταθερά στη θέση του γιατί τους συμφέρει και μάλιστα αν είναι δυνατόν να προσθέσουν και άλλες σπείρες στο σώμα του γιατί θα είναι δικές τους. Ιδιοκτησία τους που δίνει κέρδος.
Αυτό το πρόβλημα είναι πλέον ορατό σε όλες τις συζητήσεις που κάνεις με ανθρώπους του μόχθου και που από τα χείλη τους ακούς προτάσεις, που υποτίθεται δίνουν λύσεις σε ζητήματα όπως η διαφθορά για παράδειγμα, του στυλ «μια χούντα μας χρειάζεται για να βάλουμε μυαλό». Τέτοια αντιστροφή της πραγματικότητας γίνεται στο μυαλό τους!! Το ότι οι κάθε είδους χούντες μπορούν να αναδυθούν και αναδύονται από τη μυρωδιά της σαπίλας των παραγωγικών σχέσεων, της διαφθοράς δηλαδή, αποτελεί «βαριά» σκέψη γι’ αυτούς. Το μυαλό τους διάλεξε το εύκολο, το «προφανές». Το ότι οι χούντες γιατρεύουν τη διαφθορά και όχι το ότι η διαφθορά τις δημιουργεί προσφέροντάς τες ως λύση. Λαμπρή μικροαστικότητα που ψάχνει να βρει τον από μηχανής θεό της. Να προσφερθεί η λύση στο πιάτο τους, χωρίς να χάσει ο καναπές τον κώλο του.
Ακόμη στον τομέα της εκπαίδευσης όπου επίκεινται συγχωνεύσεις, περνάει από το μυαλό τους πώς θα γίνει η εξοικονόμηση χρημάτων «με παιδαγωγικά κριτήρια» (όπως λέει το υπουργείο σε έγγραφό του στα σχολεία) ασπαζόμενοι πλήρως τις λύσεις που προτείνει στην επίθεσή της η οικονομική ολιγαρχία για την έξοδο από την κρίση του συστήματος. Παραμερίζουν ταυτόχρονα όμως σε μια γωνιά του μυαλού τους το γεγονός ότι είμαστε η χώρα με τις μικρότερες δαπάνες για την παιδεία, που πάνε να τις συρρικνώσουν ακόμη περισσότερο και ενώ ένα διαχρονικό αίτημα δεκαετιών, αυτό του 15% για την παιδεία δεσπόζει στην ιστορία των συνδικαλιστικών αγώνων, ως λύση για τα προβλήματά της.
Λύσεις και «λύσεις». Ορισμοί και «ορισμοί». Λέξεις βαριές και λέξεις με μια αβάστακτη ελαφρότητα.
Αμέτρητα τα πεδία των ιδεολογικών μαχών που μπορούν να ακούσουν τα ταλαίπωρα αυτιά μας και πραγματικά εξαιρετικά ψυχοφθόρο έννοιες που πριν από αρκετά χρόνια (όταν οι αριστερές απόψεις ήταν στο προσκήνιο) και δεν χρειάζονταν εξηγήσεις, πλήρως κατανοητές ούσες, τώρα να χρειάζεται να τις εξηγείς πάλι από την αρχή.

Αλήθεια γιατί έννοιες να έχουν διττή σημασία ενώ άλλες να έχουν χάσει το παλιό τους νόημα βρίσκοντας τον ορισμό στο αντίθετό τους και άλλες να παρεκκλίνουν της παλαιάς σημασίας τους εννοώντας κάτι διπλανό ή μια απόρροια του παλιού;

Ας χρησιμοποιήσω τη δύναμη του παραδείγματος για να γίνω όσο το δυνατόν πιο κατανοητός και ας διακινδυνεύσω την αδυναμία του, να ορίσει κάτι παραπάνω απ’ αυτό που επιδιώκει.
Σήμερα χρησιμοποιούμε τη λέξη «θυμός» έχοντας στο μυαλό μας την ειδική έννοια της εποχής μας. Όλοι την κατανοούμε με την έννοια που της αποδίδουν τα λεξικά ως οργή ή ως αγανάκτηση. Είχε όμως την ίδια έννοια στην αρχαία Ελλάδα; Όχι. Τότε εννοούσαν την ψυχή. Έτσι σήμερα η σύνθετη λέξη θυμόσοφος δεν μπορεί να κατανοηθεί αν αρκεστούμε στην σημερινή έννοια που αποδίδουμε στο θυμό.
Η φράση «δικτατορία του προλεταριάτου» πέρα του ότι ορίζει κάτι συγκεκριμένο κοινωνικά και οικονομικά προκαλεί έναν μύχιο φόβο στους μη γνωρίζοντες την έννοιά της. Δίνει επίσης «επιχειρήματα» στις αντίπαλες ιδεολογίες να τα χρησιμοποιούν ως άμυνα στην ιδεολογική πάλη της εποχής μας. Γιατί λοιπόν χρησιμοποιήθηκε αυτή η φράση στην εισαγωγή της 18ης Μαρτίου του 1891 στον «εμφύλιο πόλεμο στην Γαλλία» από τον Έγκελς; Είναι δυνατόν η προσπάθεια συγκρότησης της υλικής δύναμης ανατροπής της αστικής εξουσίας να διώχνει φραστικά αυτή την ίδια δύναμη που προσπαθεί να δημιουργήσει; Όχι.
Στη Ρωμαϊκή δημοκρατία ο δικτάτωρ ήταν έκτακτος άρχοντας με εξαιρετικές εξουσίες, οι οποίες του παραχωρούνταν για να χειριστεί κρίσιμες για το κράτος καταστάσεις. Είχε συγκεκριμένη αποστολή και η εξουσία του χρονικά περιορισμένη διάρκεια. Επίσης αντιτίθεται (η δικτατορία) στην αυθαιρεσία της «τυραννίας» όπου οι σύγχρονοι δικτάτορες έχουν το αρχέτυπό τους στους τυράννους (άρχοντες των τυραννίδων) που με τη βία και τον δόλο εξασκούν παράνομη εξουσία και επιβάλουν έναν δεσποτικό πολιτικό και κοινωνικό έλεγχο με εκφοβισμούς, τρομοκρατία και περιφρόνηση των πολιτικών ελευθεριών.
Με αυτή την έννοια, της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, χρησιμοποιήθηκε από τον Μαρξ στο βιβλίο «οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία» αυτή η φράση. Έπειτα από έναν 20ο αιώνα που γνώρισε τόσους και τόσους στρατιωτικούς και γραφειοκρατικούς δεσποτισμούς η αρνητική έννοια του όρου «δικτατορία» υπερίσχυσε της αρχικής του σημασίας και κατέληξε να προφέρεται δύσκολα από εμάς.
Πλήθος παραδείγματα μπορούμε να αραδιάσουμε ακόμη και σήμερα από λέξεις που πετιούνται σαν ριπές από στόματα που τα μυαλά τούς αποδίδουν διαφορετικές σημασίες. Και η κοινωνική ζωή είναι ένας βασικός παράγοντας που φορτίζει τους ορισμούς των λέξεων στις συνειδήσεις όλων μας.

Στις μέρες μας η πρόκλήση ήρθε από τη λέξη άσυλο. Αυτός ο εσμός των καθεστωτικών Μέσων Μαζικής Εξαπάτησης, βρήκε την ευκαιρία να ξηλώσει ό,τι διαμορφώθηκε, από την εξέγερση του πολυτεχνείου, στις συνειδήσεις του λαού, με αφορμή την παρουσία των «300» μεταναστών που διεκδικούν την νομιμοποίησή τους. Αυτή η πολιτική ελευθερία του πανεπιστημιακού ασύλου στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης πλησίαζε πολύ με την αρχαιοελληνική έννοια του ασύλου. Την έννοια που ορίζεται μόνο από το ουσιαστικό και διώχνει το επίθετο που την διασπά και την εξειδικεύει.
Τι είναι το αρχαιοελληνικό άσυλο λοιπόν;
Η σεβαστή από όλους προστασία του θεού, σε κάθε καταδιωκόμενο , φυγάδα, οφειλέτη, αδικούμενο ή που πίστευε ότι έχει αδικηθεί, ακόμη και σε εγκληματία, είτε όλοι αυτοί ήταν ελεύθεροι, είτε δούλοι, εφόσον κατέφευγαν στα ιερά και τους βωμούς ως ικέτες. Ο ικέτης ήταν ασφαλής όσον παρέμενε στο χώρο του ασύλου ή διατηρούσε τη συνεχή φυσική επαφή με το ιερό αντικείμενο. Αυστηρά απαγορευόταν η παραβίαση του ασύλου και η βίαιη απομάκρυνση των ικετών με οποιοδήποτε άλλο μέσο εκτός από την πυρπόληση του ασύλου, το κλείσιμο της εξόδου, τη στέρηση της τροφής και τον αποκλεισμό της δυνατότητας εισόδου. Ήταν επίσης δυνατόν να επιτραπεί στον ικέτη να εγκαταλείψει προσωρινά το άσυλο, χωρίς να χάσει το δικαίωμα ασυλίας.
Η παράδοση αυτή του ασύλου διατηρήθηκε και από τις χριστιανικές εκκλησίες. Στο Βυζάντιο, η παροχή ασύλου αποτελούσε εκκλησιαστική παράδοση κάθε μονής και κάθε ναού.

Αυτή η ανάγκη του ασύλου που προοριζόταν για τις δύσκολες προσωπικές στιγμές, έπρεπε να επεκταθεί και σε άλλες που καθόριζαν την επιβίωση στην αρχή και την εξέλιξη αργότερα μιας κοινωνίας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα άλλα άσυλα αποτελούν ειδικές εγγυήσεις ελευθεριών αλλά θα το θέσω από μια άλλη σκοπιά.
Το άσυλο κατοικίας αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες ελευθερίες που συνδέεται άρρηκτα με την προσωπική ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Χρονολογείται από την εποχή της λατρείας και το σεβασμό της Εστίας, που ως θεά δίδαξε στους ανθρώπους την οικοδόμηση του οίκου γύρω από την εστία καθιστώντας τον χώρο ιερό και συνάμα άσυλο για τους οικούντες. Το άσυλο κατοικίας διατυπώθηκε ρητά για πρώτη φορά στο σύνταγμα των ΗΠΑ (1871) και σήμερα αναγνωρίζεται από την οικουμενική διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου (1948). Στην Ελλάδα το σύνταγμα του 2001 καθιερώνει επίσης και το απαραβίαστο της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής.
Το διπλωματικό και ναυτικό άσυλο που δεν αναγνωρίζεται στο γενικό διεθνές δίκαιο ως θεσμός που δημιουργεί δικαιώματα και υποχρεώσεις. Με αυτό προσφέρεται προστασία σε ένα άτομο ενός κράτους διωκόμενο στο έδαφος ενός άλλου κράτους από το ίδιο το τελευταίο κράτος.
Το πολιτικό άσυλο που παρέχεται σε μετανάστες που καταζητούνται ή καταδιώκονται για πολιτικούς λόγους στην χώρα τους. Στη χώρα καταφυγής διατηρούν την υπηκοότητά τους αλλά δεν απολαμβάνουν πλέον της διπλωματικής προστασίας του κράτους της ιθαγένειάς τους. Έτσι παραμένουν στη χώρα που καταφεύγουν με όρους πιο ευνοϊκούς από αυτούς που ισχύουν για άλλους αλλοδαπούς.
Το πανεπιστημιακό άσυλο που εξασφαλίζει την ελευθερία των μελών μιας ακαδημαϊκής κοινότητας κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της.

Όλα τα επιμέρους άσυλα δεν αποσκοπούν σε τίποτε άλλο πέρα από την προστασία που πρέπει να παρέχεται σε όλους μας από διώξεις που αντιστρατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ελευθερίες μας. Άλλωστε δεν χαρίστηκαν στηριζόμενα στις καλές προθέσεις κάποιων καλών ανθρώπων. Κατακτήθηκαν με σκληρούς αγώνες, ιδίως όταν αμφισβητούσαν συμφέροντα.
Το πανεπιστημιακό άσυλο αναβιβάστηκε σε συνταγματικό κανόνα στα μέσα του 19ου αιώνα, μετά από σκληρούς αγώνες μεταξύ της πανεπιστημιακής κοινότητας και του αστυνομικού Γερμανικού κράτους. Το συναντάμε στο σύνταγμα της Φραγκφούρτης του 1849 και του Βερολίνου του 1850. Στις χώρες που στα συντάγματά τους δεν περιέχουν την ειδική εγγύηση της ακαδημαϊκής ελευθερίας, γίνεται δεκτό ότι αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του πανεπιστημίου και της κοινότητάς του, που απορρέει από άλλες συνταγματικές εγγυήσεις. Κυρίως από την εγγύηση της ελευθερίας έκφρασης και διάδοσης των στοχασμών.
Τι κάνει όμως να υπάρχει ειδική μνεία στα συντάγματα λίγων χωρών όσον αφορά το πανεπιστημιακό άσυλο; Τα συντάγματα της Γερμανίας και της Ελλάδας (1974) τουλάχιστον, διαμόρφωσαν μετά από σκληρούς κοινωνικούς αγώνες, τα αντίστοιχα άρθρα τους. Αυτοί οι αγώνες ανέτρεψαν αυτή την ακαδημαϊκή έννοια του ασύλου, βάζοντας στο παιχνίδι μαζί με την ελεύθερη επιστημονική έρευνα και το κοινωνικό στοιχείο που μπορεί να αλλάξει τα κοινωνικά συστήματα. Αυτό αποτελεί τρόμο για την καθεστηκυία τάξη. Όλα αυτά τα χρόνια που πέρασαν δεν έκαναν τίποτε άλλο από το να μηχανεύονται την αποϊδεολογικοποίηση της έννοιας του ασύλου. Να οριστεί μόνο σαν ακαδημαϊκή ελευθερία που σημαίνει το ίδιο που αν κάποιος μπει απρόσκλητος σε κατοικία και παραβιάζει το άσυλό της, έτσι να κατανοείται και η οποιαδήποτε είσοδος ξένου προς το πανεπιστήμιο στοιχείου. Πέρασαν και νόμο γι’ αυτό, ώστε να ορίσουν αυτή την κουτσουρεμένη ελευθερία διαφορετικά. Όμως η εξέγερση του πολυτεχνείου κρατάει καλά ακόμη. Αυτοί που αγνοί αγωνιστές τότε, πάλεψαν για την ανατροπή ενός σιχαμένου καθεστώτος , μη γνωρίζοντας ότι θα γίνουν οι αυριανοί υπηρέτες της άρχουσας τάξης, πέρασαν στο άρθρο 16 του συντάγματος μαζί και την κοινωνική έννοια του ασύλου. Μια νομοθετική ρύθμιση δεν μπορεί να αναιρέσει έναν ανώτερο νόμο, όπως το σύνταγμα, γι αυτό και περιμένουν την επόμενη συνταγματική αναθεώρηση για να κανονίσουν και αυτό το θέμα.
Οι λέξεις παλεύουν για το νόημά τους. Όχι αυτές καθαυτές αλλά ως παράλληλοι εραστές των κοινωνικών συγκρούσεων. Όταν τα ουσιαστικά παντρεύονται με τα επίθετα αποδομούν την πληρότητά τους και συμβιβάζονται με τις ιδιαιτερότητες των επιθέτων. Έτσι το ουσιαστικό (με την γραμματική έννοια) άσυλο όταν συνοδεύεται από το πανεπιστημιακό υποτάσσεται στο επίθετο. Η αίσθηση ότι ανήκει σε όλο το λαό χάνεται και μας παρακινεί να γρηγορούμε ώστε να διατηρήσει αυτό που με τόσο κόπο απέκτησε.

*Το κείμενο μας έστειλε ο ΤΕΟΨ μέσω mail, υπεύθυνη για την ανάρτηση του η Jaquou Utopie

 

Posted in: Ελλάδα