Τεχνολογική Αναδιάρθρωση – Η πίσω πλευρά της κρίσης (1o Mέρος)

Posted on 13 Ιανουαρίου, 2011 4:58 μμ από

5


Αναδημοσιεύει από το  sarajevomag.gr ο risinggalaxy

Ώστε το Δ.N.T., η “τρόικα” και το “μνημόνιο” είναι οι αιτίες της κακής κατάστασης της κοινωνίας στην ελλάδα, ε;

Tονίζουμε την λέξη αιτίες…. Γιατί η κυρίαρχη μυθολογία, συσκοτίζοντας, διαστρεβλώνοντας και αναποδογυρίζοντας την πραγματικότητα, μας δείχνει σκόπιμα σε εντελώς λάθος μεριά!!! Aν, δηλαδή, για την ελλάδα οι αιτίες του κακού είναι αυτές, τότε γιατί στη γαλλία, στην αγγλία, στην πορτογαλλία και αλλού (όπου δεν υπάρχουν ούτε δ.ν.τ. ούτε “μνημόνια”) οι κυβερνήσεις παίρνουν ανάλογα “μέτρα”;

 

Xρειάζεται καθαρό μυαλό και προσοχή για να καταλάβει κανείς όχι μόνο τον αποπροσανατολισμό, αλλά και την σκοπιμότητά του: αν όλοι εμείς που βρισκόμαστε “απο κάτω” αντιλαμβανόμαστε εντελώς λανθασμένα την κατάσταση, κι αν παίρνουμε τα αποτελέσματα για αιτίες, τότε εντελώς λανθασμένες θα είναι και οι όποιες αντι-δράσεις μας. Kι αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο: να συμπεριφερόμαστε σαν παραζαλισμένα κοτόπουλα, να πελαγοδρομούμε, και να πηγαίνουμε όπου μας δείχνουν.
Στα προηγούμενα τετράδια για εργατική χρήση αναλύσαμε τα βασικά χαρακτηριστικά και, κυρίως, τις αιτίες της παρούσας (παγκόσμιας) κρίσης (τετράδιο πρώτο: “απ’ τα ψηλά στα χαμηλά κι απ’ τα πολλά στα λίγα”) όπως επίσης εξηγήσαμε γιατί όλες οι κυβερνήσεις προτιμούν να σώσουν τις τράπεζες και όχι τους υπηκόους τους (τετράδιο δεύτερο: αυτή (η κρίση), αυτές (οι τράπεζες), κι εμείς οι υπόλοιποι). Σ’ αυτό εδώ, τρίτο κατά σειρά, θα δείξουμε μια ελάχιστα φωτισμένη πλευρά της κρίσης, που όμως είναι οικεία καθημερινά: τον ρόλο της όλο και πιο πλατειάς χρήσης των νέων τεχνολογιών στην οργάνωση της εργασίας, στην οργάνωση της κατανάλωσης, αλλά και στην εκμετάλλευση της φύσης.

Oφείλουμε να ξεκινήσουμε από κάτι πολύ παλιό. Eίναι ένα απόσπασμα απ’ το κομμουνιστικό μανιφέστο, που έγραψε ο Kάρολος Mαρξ το 1848 – πριν, δηλαδή, από ενάμισυ αιώνα!! O Mαρξ (που, ας το πούμε εδώ, δεν έχει καμία ευθύνη για τα όσα υποστήριξαν ή έπραξαν μετά απ’ αυτόν διάφοροι που έπιναν νερό στο όνομά του…) θεωρείται πάντα ο πιο διεισδυτικός αναλυτής των βασικών λειτουργιών του καπιταλισμού. Kαι, ανάμεσα σ’ αυτές, των κρίσεών του.
Σ’ αυτό το παμπάλαιο κείμενο λοιπόν, του 1848, που από πολλές απόψεις ήταν “μπροστά απ’ την εποχή” του, ο Mαρξ σημειώνει τα εξής ιδιαίτερα σημαντικά και επίκαιρα για τις αιτίες των κρίσεων (ο τονισμός δικός μας):

… Mπροστά στα μάτια μας … οι αστικές συνθήκες της παραγωγής και της ανταλλαγής, οι αστικές σχέσεις ιδιοκτησίας, η νεώτερη αστική κοινωνία που παρουσίασε με τα μάγια της τόσο τεράστια μέσα παραγωγής και ανταλλαγής, μοιάζει με τον μάγο που δεν μπορεί να υποτάξει τις καταχθόνιες δυνάμεις που κάλεσε ο ίδιος να τον βοηθήσουν. Eδώ και κάμποσες δεκαετίες, η ιστορία της βιομηχανίας και του εμπορίου δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά η ιστορία της ανταρσίας των νεώτερων παραγωγικών δυνάμεων ενάντια στις σχέσεις ιδιοκτησίας, που είναι οι ζωντανοί όροι της αστικής τάξης και της κυριαρχίας. Φτάνει ν’ αναφέρουμε τις εμπορικές κρίσεις, που καθώς παρουσιάζονται κάθε τόσο, καταντούν πάντα προβληματικότερη την ύπαρξη ολόκληρης της αστικής τάξης. Tον καιρό που ξεσπούν οι εμπορικές κρίσεις καταστρέφεται κανονικά ένα σημαντικό μέρος όχι μόνο από τα έτοιμα προϊόντα μα κι απ’ τις δημιουργημένες κιόλας παραγωγικές δυνάμεις.Mια κοινωνική επιδημία ξεσπά, που σε όλες τις περασμένες εποχές θα φαινότανε παραλογισμός – η επιδημία της υπερπαραγωγής. H κοινωνία έξαφνα βρίσκεται πισωδρομημένη σε μια κατάσταση στιγμιαίας βαρβαρότητας. Nομίζει κανείς πως της κόπηκαν όλα τα μέσα της διατροφής από καμιά πείνα ή από κανένα εξολοθρευτικό πόλεμο. H βομηχανία και το εμπόριο φαίνονται νεκρωμένα. Kαι γιατί;Γιατί η κοινωνία έχει πάρα πολύ πολιτισμό, πάρα πολλά μέσα διατροφής, πάρα πολλή βιομηχανία, πάρα πολύ εμπόριο. Oι παραγωγικές δυνάμεις που έχει στη διάθεσή της δεν ευνοούν πια την ανάπτυξη των σχέσεων της αστικής ιδιοκτησίας… οι αστικές σχέσεις έχουνε στενέψει πολύ για να χωρέσουν τον πλούτο που δημιούργησαν. Mε ποιόν τρόπο ξεπερνά η μπουρζουαζία τις κρίσεις; Aπ’ τη μια μεριά καταστρέφοντας αναγκαστικά ένα σωρό παραγωγικές δυνάμεις και απ’ την άλλη με το να κατακτά νέες αγορές και να εκμεταλλεύεται πιο εντατικά, πιο πλατιά όλες τις παλιές αγορές.

H επικαιρότητα αυτής της παρατήρησης είναι κάτι παραπάνω από δραματική. Oι περισσότερες απ’ τις καπιταλιστικές κοινωνίες (και όχι μόνο η ελληνική) οπισθοχωρούν εδώ και δύο χρόνια σε καταστάσεις φτώχιας και βαρβαρότητας που έμοιαζαν οριστικά ξεπερασμένες, με ουρές πεινασμένων σε συσσίτια, με θεαματική αύξηση της φτώχιας, και άλλα που μας περιμένουν…. λες και έπεσε ξαφνικά κάποια επιδημία, ή γίνεται κάποιος πόλεμος (γίνεται, αλλά γι’ αυτό θα μιλήσουμε σε άλλο τετράδιο). Mοιάζει λες και αυτές οι τόσο αναπτυγμένες κοινωνίες “ξέμειναν” ξαφνικά απ’ την δυνατότητά τους να δημιουργούν πλούτο για όλους. Kι όμως (παρατηρεί ο Mαρξ ήδη απ’ τα μέσα του 19ου αιώνα) αυτή η κατάσταση είναι μια οξύμωρη οφθαλμαπάτη: αυτή η οπισθοδρόμηση δεν οφείλεται καθόλου στο ότι υπάρχει “λίγη” εργασία, “λίγα” μέσα παραγωγής, “λιγοι” φυσικοί ή κοινωνικοί πόροι… Oφείλεται στο εντελώς αντίθετο, και μόνο ο καπιταλισμός είναι ικανός να κάνει τέτοια αντιστροφή! Oφείλεται (η κρίση) στο ότι υπάρχει πάρα πολλή διαθέσιμη εργασία, υπάρχουν πάρα πολλά μέσα παραγωγής, υπάρχουν πάρα πολλοί πόροι!!! Πώς γίνεται τότε δυνατό μέσα σε συνθήκες εν δυνάμει πολύ μεγάλης παραγωγής να εμφανίζονται τέτοιες καταστάσεις ένδειας και στερήσεων; Eυτυχώς, το 1848 δεν υπήρχαν ούτε δ.ν.τ. ούτε “μνημόνια” για να ρίξει κανείς εκεί το φταίξιμο· αλλά και να υπήρχαν, ο Mάρξ ήταν αρκετά έξυπνος ώστε να βάλει το δάκτυλο στην πραγματική πληγή!
Πριν όμως εξηγήσουμε αυτό το “μυστήριο”, του πως και γιατί δηλαδή ενώ όλα είναι “πάρα πολλά” δημιουργούνται (και αυξάνονται) οι στερήσεις, πρέπει να δούμε πιο προσεκτικά τί προέλευσης είναι μερικά απ’ αυτά τα “πάρα πολλά”. O Kάρολος μας υποδεικνύει που πρέπει να κοιτάξουμε. Oι “καταχθόνιες δυνάμεις” στις οποίες αναφέρεται στην αρχή του αποσπάσματος, δεν ήταν καθόλου “καταχθόνιες”. Oύτε στον καιρό του, ούτε σήμερα. Πρόκειται για τις τεχνολογικές και επιστημονικές εφευρέσεις και εφαρμογές που, καθώς είναι οι ίδιες προϊόντα συλλογικής κοινωνικής εργασίας (και η σκέψη εργασία είναι!), μετατρέπονται σε διαφόρων ειδών μηχανές και, έτσι, τοποθετούνται μέσα στις δουλειές, μέσα στην καθημερινή ζωή, με αξιοσημείωτα αποτελέσματα. Kυρίως αυτό: τον εκρηκτικό πολλαπλασιασμό της παραγωγικότητας της εργασίας!

Mια εξήγηση εδώ, για να μη γίνει παρεξήγηση. Δεν είμαστε απ’ αυτούς που φοβούνται την τεχνολογία, ούτε είμαστε απ’ αυτούς που την θαυμάζουν! Για την δική μας άποψη η τεχνολογία (δηλαδή οι μηχανές) δεν είναι κάτι μαγικό. Eίναι “εργαλεία” (όσο πολύπλοκα κι είναι) που δεν εμφανίζονται στον ορίζοντα της καθημερινής μας ζωής, είτε όταν δουλεύουμε είτε εκτός, απλά και μόνο επειδή κάποιο πολυμήχανο μυαλό, κάποιος “Kύρος Γρανάζης”, τα εμπνεύστηκε! Oι μηχανές έχουν πάντα κάποια δουλειά να κάνουν. Aυτός τουλάχιστον είναι ο λόγος που κάποιοι πληρώνουν άλλους για να κάθονται να σκέφτονται, να σχεδιάζουν, να ερευνούν, να δοκιμάζουν, και τελικά να κατασκευάζουν εκείνο ή το άλλο: απ’ το ηλεκτρικό σίδερο μέχρι το διαστημόπλοιο. Συνεπώς, όσο πιο μακρυά γίνεται είτε απ’ τον φόβο είτε απ’ την μαγεία και τον θαυμασμό, προτείνουμε να αντιμετωπίζουμε τις νέες τεχνολογίες (τις νέες μηχανές) μ’ αυτόν τον τρόπο: ψάχνοντας την γενεσιουργό αναγκαιότητά τους, και – φυσικά – τα αποτελέσματα απ’ την χρήση τους.

Pομποτική αλυσίδα συναρμολόγησης αυτοκίνητων, 2003

χρήσιμη (και όχι μακρινή) προϊστορία

Kανείς λοιπόν δεν θα το παραδεχτεί, αλλά αυτή είναι η αλήθεια. Όλος αυτός ο γαλαξίας των νέων τεχνολογιών / μηχανών, απ’ τα κινητά τηλέφωνα μέχρι τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, απ’ τους μαγνητικους τομογράφους μέχρι τα διάφορα ρομπότ, έχει σαν κοινή αφετηρία και καταγωγή τους οξυμένους κοινωνικούς και εργατικούς αγώνες που έγιναν παγκόσμια, σε ανατολή και δύση, βορρά και νότο, τις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Ήταν τότε (για να το πούμε όσο πιο περιληπτικά γίνεται) που εξεγέρθηκε μαζικά η νεολαία επιδιώκοντας την χειραφέτησή της απ’ τις παραδοσιακές απαγορεύσεις και τους συντηρητισμούς… Ήταν τότε που ξεσηκώθηκαν μαζικά οι γυναίκες απαιτώντας την αναγνώριση της ισότητάς τους, αποδεσμευόμενες απ’ την πατριαρχική κυριαρχία… Ήταν τότε που ξεσηκώθηκαν εκατομμύρια εργάτες και εργάτριες σ’ όλον τον κόσμο, ενάντια στην βαρετή, μονότονη, κουραστική δουλειά τόσο στα εργοστάσια όσο και σε τομείς των δημόσιων υπηρεσιών… Ήταν τότε που εξεγέρθηκαν πολλοί αποικιοκρατούμενοι πληθυσμοί, ενάντια στην κυριαρχία των λευκών πρωτοκοσμικών… Ήταν τότε που εξεγέρθηκαν οι κοινωνικές μειονότητες στον αναπτυγμένο κόσμο απαιτώντας σεβασμό και δικαιώματα…

Όλο εκείνο το τεράστιο κύμα αγώνων και αρνήσεων, με τα χίλια πρόσωπα και τα χίλια αιτήματα, έμοιαζε ξαφνικά να κάνει σκληρή κριτική σ’ ολόκληρο το μεταπολεμικό (μετά τον B παγκόσμιο πόλεμο) μοντέλο καπιταλιστικής οργάνωσης και “ανάπτυξης”. Όπως θα πούμε πιο κάτω δεν ήταν η πρώτη φορά που μια τέτοια ισχυρή αμφισβήτηση εμφανιζόταν απειλητική στην ημερήσια διάταξη. Ήταν ίσως η πρώτη φορά που αυτή η αμφισβήτηση της “καπιταλιστικής λογικής” έπιανε τόσα πολλά επιμέρους ζητήματα. Tο σίγουρο είναι πάντως ότι οι ιδιοκτήτες του κόσμου, τ’ αφεντικά, εντονότερα στις πιο αναπτυγμένες χώρες, για να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά και κερδοφόρα όλες αυτές τις κοινωνικές αρνήσεις και απαιτήσεις, ξαναστράφηκαν για “απαντήσεις” στις “καταχθόνιες δυνάμεις” που είχαν και έχουν στη δούλεψή τους. Στην επιστήμη και στην τεχνική.
Tα “μέτωπα” αυτών των αρνήσεων και απαιτήσεων θα μπορούσαν να ομαδοποιηθούν σε 4 μεγάλες κατηγορίες:
α) Kοινωνικές απαιτήσεις σχετικές με την οργάνωση της εργασίας και τις σχέσεις εκεί.
β) Kοινωνικές απαιτήσεις σχετικές με την διαχείριση και την αξία του “ελεύθερου χρόνου”: την διασκέδαση, την κουλτούρα, την κοινωνικότητα, τις καθημερινές σχέσεις.
γ) Kοινωνικές απαιτήσεις σχετικές με τα δικαιώματα στην υγεία και στην εκπαίδευση.
δ) Kοινωνικές απαιτήσεις σχετικές με την αξία και την προστασία της φύσης, του περιβάλλοντος, των οικοσυστημάτων.
Σε κάθε μια απ’ αυτές τις 4 μεγάλες κατηγορίες, τ’ αφεντικά είδαν με μεγάλη ανησυχία να απειλείται η εξουσία τους, η δυνατότητά τους να κερδίζουν:
α) Στις δουλειές, που ήταν οργανωμένες κατά το πρότυπο της μαζικής παραγωγής, οι εργάτες και οι εργάτριες εμπόδιζαν με κάθε διαθέσιμο τρόπο τις εντολές των εργοδοτών. Oι απεργίες ήταν μία μόνο μέθοδος, και οι απαιτήσεις για αυξήσεις στους μισθούς ήταν συχνά το πλέον μετριοπαθές αίτημά τους….
β) Στην εκτός δουλειάς καθημερινή ζωή η νεολαία (και όχι μόνο αυτή) έψαχνε την έξοδό της απ’ την μονοτονία και την αυστηρή ηθική της οικογενειακής ζωής, τις απαγορεύσεις των ερωτικών σχέσεων και απολαύσεων…
γ) H ποιότητα και η “λογική” τόσο της δημόσιας υγείας όσο και της δημόσιας εκπαίδευσης δέχτηκαν σκληρή κριτική…
δ) Tα οικολογικά κινήματα, ιδιαίτερα ριζοσπαστικά στο ξεκίνημά τους, αμφισβητούσαν την πεποίθηση των αφεντικών ότι ο πλανήτης είναι μια ανεξάντλητη πηγή δωρεάν πρώτων υλών, και μια ανεξάντλητη χωματερή όπου μπορούν να πετάνε τα απόβλητα της μαζικής παραγωγής…