Υπάρχουν ακόμα χαμογελαστοί τσιγγάνοι; Μερικές σκέψεις…

Posted on 28 Αυγούστου, 2010 2:18 πμ από

86


Γράφει η Anakata-dyomenh

(φωτογραφία από http://ston-kairo-twn-tsiganwn.blogspot.com)

Περπατώντας στους δρόμους της Καρδίτσας, επί τη ευκαιρία των καλοκαιρινών μου διακοπών, παρατήρησα για μία ακόμη φορά την έντονη παρουσία των Ρομά ή Rom ή τσιγγάνων, όπως μας είναι περισσότερο οικείο. Στην περιοχή υπάρχουν καταυλισμοί (Σοφάδες, Καρδίτσα) και οι τσιγγάνοι υπήρξαν ένα αρκετά έντονο παιδικό μου βίωμα, καθώς ένας μικρός καταυλισμός βρισκόταν στο παρελθόν δίπλα στο χωράφι του παππού μου. Έτσι, σε καθημερινή βάση ερχόμουν σε επαφή με τσιγγάνους, οι οποίοι έρχονταν είτε για να ζητιανέψουν προϊόντα για  προσωπική τους κατανάλωση, είτε για να πάρουν προϊόντα από αυτά που απέμειναν από τη σοδειά με σκοπό να τα εμπορευτούν. Ο παππούς μου και η γιαγιά μου άλλοτε τους έδιωχναν και άλλοτε τους έδιναν σακούλες με ζαρζαβατικά. Αμόρφωτοι άνθρωποι με όλες τις προκαταλήψεις από τις οποίες διακατέχεται η ελληνική κοινωνία για τους τσιγγάνους, που όμως είχαν εξοικειωθεί με την παρουσία τους και πλέον γνώριζαν αρκετούς από αυτούς ονομαστικά. Έτσι, πολύ συχνά έρχονταν κάποιοι από αυτούς τα απογεύματα και κάθονταν στην αυλή του νταμιού μας (*μικρό αγροτικό σπίτι κοντά στα χωράφια) και εξιστορούσαν ιστορίες που μου φάνταζαν σαν παραμύθια εκείνη την εποχή. Ιστορίες οικογενειακών βεντετών, έρωτα, διωγμών… Ένας παππούς που αποφάσιζε ως αρχηγός της οικογένειας ποια θα παντρευόταν ο εγγονός, παιδιά στην εφηβεία ακόμα, έρωτες και οικειοθελείς απαγωγές νυφών καθώς και φονικά λόγω ερωτικού πάθους. Πάντα περίμενα να έρθουν για να ακούσω «παραμύθια» με τον τρόπο που μόνο αυτοί διηγούνταν… Θυμάμαι πάντα μία νεαρή τσιγγάνα που η γιαγιά μου λυπόταν και  φώναζε για να τις δώσει πράγματα… Μία όμορφη, το πολύ 17χρονη κωφάλαλη τσιγγάνα με απίστευτα ανοιχτόχρωμα και πολύ τρομαγμένα μάτια. Η γιαγιά μου πάντα βούρκωνε όταν έφευγε και έλεγε «τι να κάνει το καημένο, είναι “μούτα” και γύφτισσα, δεν έχει στον ήλιο μοίρα». Τα απογεύματα, αντηχούσαν μέσα στη μοναχική παιδική μου ζωή στην περιοχή, τα τουμπερλέκια και τα τραγούδια τους. Προσπαθούσα πάντα να φανταστώ, πώς ζουν όλοι μαζί, τι κάνουν, πώς χορεύουν, πώς μπορούν και γλεντάνε… Μία ακόμη ανάμνηση ήταν αυτή της δημόσιας βρύσης της περιοχής. Γέλια, φωνές και πειράγματα καθώς μαζεύονταν συνήθως οι γυναίκες για να πλυθούν και να πλύνουν τα ρούχα τους. Τέλος, θυμάμαι και τις προσβολές, τις φωνές των χωρικών και τους σκύλους που  είχαν εκπαιδευτεί να τους γαβγίζουν και να τους επιτίθενται…

Φέτος, λοιπόν, περπατάω στην πόλη της Καρδίτσας και πηγαίνω στη λαχαναγορά που είναι ένα ιδιαίτερα ζωντανό κομμάτι της πόλης. Την ώρα της λαϊκής αγοράς, βλέπω έναν παππού, μία γιαγιά με παρόμοια τρομαγμένα μάτια που περιέγραψα πριν και το εγγονάκι τους. Είναι μία οικογένεια Ρομά που έχουν βγει για ψώνια. Αγοράζουν προϊόντα, χαιρετούν τους αγρότες που πουλούν τα προϊόντα με ευγένεια και κατά παράδοξο τρόπο, παρατηρώ ευγενική συμπεριφορά και από μέρους τους και ο μικρός Θανασάκης τριγυρίζει ανησυχώντας τον παππού που τον ψάχνει. Το ζεύγος είναι καλοντυμένο και το παιδάκι ιδιαίτερα προσεγμένο, δε διαφέρει σε τίποτα από οποιοδήποτε άλλο παιδάκι της ηλικίας του με μοντέρνα αθλητικά ρούχα, μόνο που είναι ξυπόλυτο και  έχει πολύ ντροπαλό βλέμμα. Περνώντας, λοιπόν, ρωτάμε το παιδί παιχνιδιάρικα τι ομάδα είναι… Το παιδάκι λέει σχεδόν από μέσα του «Παναθηναϊκός»… Ο παππούς φωνάζει λίγο πιο δυνατά γιατί το παιδί πήγε ντροπαλά προς το μέρος του: « Παναθηναϊκός είναι ο Θανασάκης…». Έπειτα, στρέφει το βλέμμα του κάτω και σχεδόν μονολογεί με τρομερά ενοχικό βλέμμα. «Του έχω παπούτσια, αλλά δε θέλει να τα φορέσει, δεν του αρέσουν τα παπούτσια, τι να κάνω…» και φεύγει…

Είναι γεγονός ότι οι τσιγγάνοι ζουν στο περιθώριο της ελληνικής κοινωνίας. Είναι, επίσης, γεγονός ότι ως κοινωνία διακατεχόμαστε από έντονη ρατσιστική διάθεση απέναντί τους. Κάποιοι από αυτούς έχουν αφομοιωθεί και κατοικούν μόνιμα σε περιοχές όπως η Αγία Βαρβάρα,  το Ζεφύρι, τα Α. Λιόσια και άλλες περιοχές στην επαρχία, όπως η Καρδίτσα, η Λάρισα, η Θεσσαλονίκη. Άλλοι, όμως, όχι. Συνεχίζουν να διατηρούν τα νομαδικά τους χαρακτηριστικά. Στην πλειοψηφία τους είναι απομακρυσμένοι από την παιδεία (το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών  δεν πηγαίνουν σχολείο) και συνήθως τα κορίτσια είναι σε λιγότερο ακόμα προνομιακή θέση από την ήδη υποβαθμισμένη στην οποία βρίσκονται. Πολλοί από αυτούς δε βρίσκουν δουλειά, καθόλου εύκολα, κάποιοι κάνουν ευκαιριακές δουλειές όπως την πώληση αγροτικών προϊόντων, τη συλλογή σιδηρικών και τη μεταπώλησή τους κτλ. και κάποιοι ζώντας στο περιθώριο καταφεύγουν σε παράνομες δραστηριότητες. Φυσικά, δε θα πρέπει να ξεχνάμε τη μακρά παράδοση και σχέση τους με τη μουσική και το χορό. Έτσι, στα πανηγύρια της επαρχίας, οι Ρομά μουσικοί έχουν συνήθως την πρωτοκαθεδρία ως οργανοπαίχτες ή τραγουδιστές. Πάρα πολύ συχνά βλέπουμε και παιδιά ή ενηλίκους να καταφεύγουν στην επαιτεία. Επίσης, κατά καιρούς βλέπουμε διάφορους πολιτικούς να τους απευθύνονται κατά την προεκλογική περίοδο τάζοντας διάφορα πράγματα, που συνήθως -προς καμία μας έκπληξη – δεν πραγματοποιούν!

Αρκετές φορές όταν παρέχονται χώροι για τη δημιουργία καταυλισμών, οι κάτοικοι αντιδρούν έντονα καθώς αυτό το θεωρούν υποβάθμιση της περιοχής τους (λ.χ. στη Λάρισα). Σε άλλες περιοχές παρατηρούνται φαινόμενα γκετοποίησης και εξαθλιωτικής διαβίωσης όπως στην περιοχή του Δενδροποτάμου στη Θεσσαλονίκη. Συχνά, παρατηρούνται φαινόμενα γκετοποίησης ακόμα και στην παιδεία (διαβάστε το σχετικό ενδιαφέρον άρθρο στο http://ston-kairo-twn-tsiganwn.blogspot.com).

Αυτή τη στιγμή παρατηρείται ένα έντονο κύμα διωγμών και ρατσισμού στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο. Ξεκίνησε από τη Γαλλία με τις πρόσφατες απελάσεις των Τσιγγάνων από την κυβέρνηση Σαρκοζί που χαρακτηρίζονται ως «εθελοντικοί επαναπατρισμοί». Το πράγμα όμως φαίνεται να έχει και συνέχεια. Σύμφωνα με το άρθρο της Ελευθεροτυπίας ο Διωγμός των τσιγγάνων της Έρσης Βάτου : “Για επικείμενες «απελάσεις όπως αυτές των λαθρομεταναστών και όχι για εθελοντικούς επαναπατρισμούς» μίλησε με συνέντευξή του στην «Corriere della Sera» ο υπουργός Εσωτερικών της Ιταλίας, Ρομπέρτο Μαρόνι, προαναγγέλλοντας «σκληρότερη γραμμή» από αυτήν του Σαρκοζί. Ο Μαρόνι, που ανήκει στην ξενοφοβική Λίγκα του Βορρά, λέει ότι οι υποχρεωτικές απελάσεις δεν θα αφορούν μόνο τους Ρομά, αλλά όλους όσοι «παραβιάζουν τους κανόνες που απαιτούνται για να ζει κάποιος σε κράτος-μέλος της Ε.Ε.: ελάχιστο επίπεδο εισοδήματος, στέγη και να μην είναι βάρος στην κοινωνική πρόνοια της χώρας που τον φιλοξενεί». Η αντιπολίτευση κατήγγειλε τις δηλώσεις Μαρόνι, με το κόμμα «Ιταλία των Αξιών» να λέει πως «έχουν γεύση ρατσισμού».

Για το φόβο εκδήλωσης ρατσιστικών και ξενοφοβικών αισθημάτων μίλησε και ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Ευρώπης, Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Κατηγόρησε «ορισμένες ομάδες και κυβερνήσεις» ότι βρίσκουν στον «ευάλωτο» πληθυσμό των Ρομά έναν «αποδιοπομπαίο τράγο». Ο Τσαβούσογλου καλεί όλα τα κράτη να αναζητήσουν μόνιμη λύση στο πρόβλημα.»”

Μένει να δούμε τις αντιδράσεις στην Ελλάδα τώρα την περίοδο της κρίσης, καθώς είναι γνωστό ότι σε περιόδους οικονομικής ύφεσης παρατηρούνται εντονότερα φαινόμενα ρατσισμού και αναζητούνται ευκολότερα «αποδιοπομπαίοι τράγοι».

Διαβάστε το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Γκαζμέντ Καπλάνι Ημερολόγιο συνόρων Ένας περιττός λαός στην Ευρώπη από ΤΑ ΝΕΑ σχετικά με τους διωγμούς των τσιγγάνων στο παρελθόν και το παρόν.

Για τους Ρομά στην Ελλάδα μερικά ενδιαφέροντα βιβλία είναι τα: Rom και φυλετικές διακρίσεις, Δημήτρης Ντούσας, εκδόσεις Gutenberg (1997), Rom και μουσικοχορευτικός κόσμος, Δημήτρης Ντούσας, εκδόσεις Τυπωθήτω (2001), Η Τέχνη των τσιγγάνων της Ελλάδας και του Κόσμου, Δημήτρης Ντούσας, εκδόσεις βιβλιοτεχνία (2207), Αυτοί είναι οι τσιγγάνοι, Γιώργης Έξαρχος, εκδόσεις Νεφέλη, Μικρό Λεξικό της Τσιγγανικής Γλώσσας (Ρομανί), Γιώργης Έξαρχος, εκδόσεις Μέδουσα.