Το Κατά Μαντέλα Ευαγγέλιο

Posted on 15 Ιουλίου, 2010 11:49 μμ από

8


ταρίχευση από τα ΜΜΕ, πολιτική αμνησία

του Αλέν Γκρες

(τη μετάφραση έκανε το Καπυμπάρα)

«Ένας ήρωας της εποχής μας» τιτλοφορείται το έκτακτο τεύχος του «Courrier International» (Ιούνιος – Αύγουστος 2010). «Άλλαξε την ιστορία» υπερθεματίζει ο «Nouvel Observateur» (27 Μαΐου 2010). Συνοδευόμενα από το πορτρέτο ενός γελαστού Νέλσον Μαντέλα, τα δύο εξώφυλλα μαρτυρούν έναν ομόφωνο θαυμασμό, του οποίου η ταινία «Invictus», του κινηματογραφιστή Κλιντ Ίστγουντ, συνιστά την αποθέωση. Με το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου ολόκληρος ο κόσμος έγινε κοινωνός της λατρείας ενός οραματιστή προφήτη, ο οποίος απορρίπτοντας τη βία, οδήγησε το λαό του σε μία Γη της Επαγγελίας, όπου ζουν αρμονικά μαύροι, μιγάδες και λευκοί. Το κάτεργο του νησιού Ρόμπεν, όπου αυτός που οι σύντροφοί του αποκαλούσαν Μαντίμπα, ήταν έγκλειστος για πολλά ατελείωτα χρόνια –και αποτελεί υποχρεωτικό τόπο προσκυνήματος για τους υψηλούς ξένους επισκέπτες- υπενθυμίζει ένα παρελθόν λίγο θολό, της ντροπιαστικής αυτής εποχής του απαρτχάιντ, που δεν μπορούσε παρά να προκαλεί την παγκόσμια καταδίκη, με πρώτη πρώτη αυτή των δυτικών δημοκρατιών.

Ο Χριστός πέθανε στο σταυρό, πάνε περίπου δύο χιλιάδες χρόνια από τότε. Πολλοί μελετητές αναρωτιούνται για την αντιστοιχία ανάμεσα στον Ιησού των Ευαγγελίων και τον ιστορικό Ιησού. Τι γνωρίζουμε για την επίγεια ζωή του «υιού του Θεού»; Τι ντοκουμέντα έχουμε στην κατοχή μας για να περιγράψουμε τα κηρύγματά του; Είναι αξιόπιστες οι μαρτυρίες που βρίσκουμε στην Καινή Διαθήκη; Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι είναι ευκολότερο να περιγράψουμε τον «ιστορικό Μαντέλα», τη στιγμή που διαθέτουμε ένα Ευαγγέλιο γραμμένο από το ίδιο του το χέρι (την αυτοβιογραφία του με τίτλο «Νέλσον Μαντέλα, ο μακρύς δρόμος προς την ελευθερία»), αλλά και πολλές άμεσες μαρτυρίες. Αλλά παρόλ’ αυτά, ο θρύλος του Μαντέλα παρουσιάζεται εξίσου απομακρυσμένος από την πραγματικότητα, αν όχι περισσότερο, με αυτόν του Ιησού των Ευαγγελίων. Φαίνεται ότι είναι τόσο αφόρητο να παραδεχτούμε ότι ο νέος μεσσίας υπήρξε ένας «τρομοκράτης», ένας «σύμμαχος των κομμουνιστών» και της Σοβιετικής Ένωσης (ναι, αυτής με τα γκουλάγκ),  ένας αποφασισμένος επαναστάτης.

Το Αφρικάνικο Εθνικό Κογκρέσο, στρατηγικός σύμμαχος του νοτιοαφρικάνικου ΚΚ, ξεκίνησε την ένοπλη πάλη το 1960, μετά τη σφαγή στην παραγκούπολη του Σάρπβιλ, στις 21 Μαρτίου, όπου υπήρξαν δεκάδες νεκροί. Οι μαύροι διαδήλωναν ενάντια στο σύστημα του πάσου (εσωτερικό διαβατήριο). Ο Μαντέλα, μέχρι τότε οπαδός του νόμιμου αγώνα, πείστηκε: Η λευκή μειονότητα δεν επρόκειτο ποτέ να αποποιηθεί ειρηνικά τις εξουσίες και τα προνόμιά της. Έχοντας σε πρώτη φάση προτιμήσει τα σαμποτάζ, το Αφρικάνικο Εθνικό Κογκρέσο χρησιμοποίησε επίσης, σε περιορισμένη βέβαια κλίμακα, το όπλο της «τρομοκρατίας», μη διστάζοντας να βάλει και μερικές βόμβες σε καφετέριες.

Αφού συνελήφθη το 1962 και καταδικάστηκε, ο Μαντίμπα απέρριψε,  πολλές προσφορές απελευθέρωσής του, με πρώτη το 1985, σε αντάλλαγμα με την καταδίκη εκ μέρους του της βίας. «Πάντοτε ο καταπιεστής, όχι ο καταπιεσμένος, είναι αυτός που καθορίζει τη μορφή του αγώνα, έγραφε στα απομνημονεύματά του. Αν ο καταπιεστής χρησιμοποιεί τη βία, ο καταπιεσμένος δεν έχει άλλη επιλογή, παρά να απαντήσει με τη βία». Και μόνο αυτή, στηριζόμενη στις αναπτυσσόμενες λαϊκές κινητοποιήσεις, και υποβοηθούμενη από ένα διεθνές σύστημα κυρώσεων, που όσο περνούσε ο καιρός γίνονταν όλο και πιο περιοριστικές, μπόρεσαν να αποδείξουν τη ματαιότητα του καταπιεστικού συστήματος και να οδηγήσουν τη λευκή εξουσία να αλλάξει γνώμη. Αφού επιτεύχθηκε η αρχή «ένας άνθρωπος μία ψήφος», ο Μαντέλα και το Αφρικάνικο Εθνικό Κογκρέσο σίγουρα επέδειξαν ευελιξία στην εγκαθίδρυση της «κοινωνίας του ουράνιου τόξου» και στις εγγυήσεις που δόθηκαν στη λευκή μειονότητα. Έχουν εξίσου μετριάσει τις απαιτήσεις τους –αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία- και όσον αφορά το σχέδιό τους για τον κοινωνικό μετασχηματισμό.

Η στρατηγική του Αφρικάνικου Εθνικού Κογκρέσου επωφελήθηκε από την υλική και ηθική βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης και του «σοσιαλιστικού στρατοπέδου». Πολλά από τα στελέχη του σπούδασαν και εκπαιδεύτηκαν στη Μόσχα ή στο Ανόι. Ο αγώνας απλωνόταν σε όλο το νότο της Αφρικής, όπου ο νοτιοαφρικάνικος στρατός επιχειρούσε να εγκαταστήσει την ηγεμονία του. Η επέμβαση των κουβανικών στρατευμάτων στην Αγκόλα το 1975 και οι νίκες που πέτυχαν, με σημαντικότερη αυτή στο Κουΐτο Καναβάλε το Γενάρη του 1988, συνέβαλαν στο να καμφθεί η πολεμική μηχανή της ρατσιστικής εξουσίας και να επιβεβαιωθεί το αδιέξοδο στο οποίο βρισκόταν. Η μάχη του Κουΐτο Καναβάλε συνιστά, σύμφωνα με τον Μαντέλα «μία ιστορική καμπή στην απελευθέρωση της ηπείρου μας και του λαού μου». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο πρόεδρος Φιντέλ Κάστρο υπήρξε ένας από τους επίτιμους προσκεκλημένους στην τελετή της ανάληψης της προεδρίας από τον Μαντέλα το 1994.

Σε αυτήν τη σύγκρουση ανάμεσα στην πλειονότητα του πληθυσμού και τη λευκή εξουσία, οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, το Ισραήλ και η Γαλλία (αυτή μέχρι το 1981) πολεμούσαν με την «κακή πλευρά», αυτήν των υποστηριχτών του απαρτχάιντ, στο όνομα της πάλης ενάντια στον κομμουνιστικό κίνδυνο. Ο Τσέστερ Κρόκερ, ο άνθρωπος-κλειδί της πολιτικής της «δημιουργικής εμπλοκής» στο νότο της Αφρικής του προέδρου Ρόναλντ Ρήγκαν, στη δεκαετία του ογδόντα έγραφε: «Λόγω της φύσης της και της ιστορίας της η Νότια Αφρική είναι τμήμα της δυτικής εμπειρίας και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της δυτικής οικονομίας» («Foreign Affairs» χειμώνας 1980-1981). Η Ουάσιγκτων, που βοήθησε την Πραιτόρια στην  Αγκόλα το 1975, δε δίσταζε να παρακάμπτει το εμπάργκο στα όπλα και να συνεργάζεται στενά με τις νοτιοαφρικάνικες υπηρεσίες πληροφοριών, απορρίπτοντας κάθε μέσο εξαναγκασμού ενάντια στην Πραιτόρια. Περιμένοντας μία σταδιακή μετεξέλιξη του καθεστώτος, η μαύρη πλειοψηφία καλούταν να επιδείξει μετριοπάθεια.

Τον Ιούνιο του 1988, δεκαοχτώ μήνες πριν την απελευθέρωση του Μαντέλα και τη νομιμοποίηση του Αφρικάνικου Εθνικού Κογκρέσου, ο υπογραμματέας του αμερικάνικου Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Τζον Γουάιτχεντ, εξηγούσε ενώπιον μιας επιτροπής της Γερουσίας: «Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η μετάβαση προς μία μη-φυλετική δημοκρατία στη Νότια Αφρική θα πάρει αναπόφευκτα περισσότερο χρόνο απ’ ότι θα ευχόμασταν». Ισχυριζόταν ότι οι κυρώσεις δεν έχουν κανένα «αποθαρρυντικό αποτέλεσμα στις λευκές ελίτ» και ότι τιμωρούσαν κατά πρώτο λόγο τον μαύρο πληθυσμό.

Κατά το τελευταίο έτος της θητείας του ο Ρόναλντ Ρήγκαν επιχείρησε ξανά, για τελευταία φορά, αλλά χωρίς επιτυχία, να εμποδίσει το αμερικάνικο Κογκρέσο να τιμωρήσει το καθεστώς του απαρτχάιντ. Ήταν η εποχή που εξυμνούσε τους Αφγανούς ή Νικαραγουανούς «μαχητές της ελευθερίας» και κατήγγειλε την τρομοκρατία του Αφρικάνικου Εθνικού Κογκρέσου και της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης.

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν παρέμενε απαθές, η κυβέρνηση της Μάργκαρετ Θάτσερ αρνούταν κάθε συνάντηση με το Αφρικάνικο Εθνικό Κογκρέσο μέχρι την απελευθέρωση του Μαντέλα το Φεβρουάριο του 1990. Κατά τη διάρκεια της διάσκεψης κορυφής της Βρετανικής Κοινοπολιτείας στο Βανκούβερ, τον Οκτώβριο του 1987 ήταν αντίθετη στην επιβολή κυρώσεων. Όταν ρωτήθηκε σχετικά με τις απειλές του Αφρικάνικου Εθνικού Κογκρέσου ότι θα χτυπούσε τα βρετανικά συμφέροντα στη Νότια Αφρική, απάντησε: «Αυτό αποδεικνύει πόσο συνηθισμένη τρομοκρατική οργάνωση είναι». Ήταν η εποχή που η Ένωση Συντηρητικών Φοιτητών, σχετιζόμενη με το Συντηρητικό Κόμμα, διακινούσε αφίσες που διακήρυσσαν: «Κρεμάστε τον Νέλσον Μαντέλα και όλους τους τρομοκράτες του Αφρικάνικου Εθνικού Κογκρέσου! Είναι χασάπηδες». Ο νέος συντηρητικός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον τελικά αποφάσισε να ζητήσει συγγνώμη γι’ αυτή τη συμπεριφορά, το Φεβρουάριο του 2010! Αλλά ο τύπος είχε, όπως φαίνεται, ράμματα για τη γούνα του, υπενθυμίζοντας ότι είχε επισκεφτεί αυτοπροσώπως τη Νότια Αφρική το 1989, προσκεκλημένος ενός λόμπι κατά των κυρώσεων.

Το Ισραήλ παρέμεινε μέχρι το τέλος ανελλιπής σύμμαχος του ρατσιστικού καθεστώτος της Πραιτόριας, παρέχοντάς του όπλα και βοηθώντας το στο πολεμικό του πυρηνικό πρόγραμμα και στην κατασκευή πυραύλων. Τον Απρίλιο του 1975, ο σημερινός ηγέτης του κράτους Σιμόν Πέρεζ, τότε Υπουργός Άμυνας, υπέγραψε μια συμφωνία ασφάλειας ανάμεσα στις δύο χώρες. Ένα χρόνο αργότερα, ο Νοτιοαφρικάνος πρωθυπουργός Μπαλτάζαρ Φόρστερ, παλιός φιλοναζιστής, έγινε δεκτός με όλες τις τιμές στο Ισραήλ. Οι υπεύθυνοι των δύο υπηρεσιών ασφάλειας συναντιώντουσαν κάθε χρόνο και συντόνιζαν τον αγώνα ενάντια στην «τρομοκρατία» του Αφρικάνικου Εθνικού Κογκρέσου και της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης.

Και η Γαλλία; Αυτή του στρατηγού Ντε Γκώλ και των διαδόχων του της δεξιάς διατηρούσε σχέσεις χωρίς συμπλέγματα με την Πραιτόρια. Σε μία συνέντευξη που δημοσιεύτηκε στο παραπάνω τεύχος του «Nouvel Observateur» ο Ζακ Σιράκ εκθείαζε τη βοήθεια που παρείχε στο παρελθόν στον Μαντέλα. Έχει πάνω σε αυτό το θέμα, όπως πολλοί ηγέτες της δεξιάς, περιορισμένη μνήμη, και ο δημοσιογράφος που τον ρωτούσε δέχτηκε χωρίς δυσκολία την αμνησία του. Πρωθυπουργός ανάμεσα στο 1974 και το 1976, ο Σιράκ επικύρωσε τον Ιούνιο του 1976 το συμβόλαιο με την «Φραματόμ» για την κατασκευή του πρώτου πυρηνικού σταθμού στη Νότια Αφρική. Με αυτήν την ευκαιρία το άρθρο της σύνταξης της «Monde» σημείωνε: «Η Γαλλία βρίσκεται στην παράξενη συντροφιά της μικρής ομάδας των εταίρων που θεωρούνται «σίγουροι» από την Πραιτόρια» (1η Ιουνίου 1976). «Ζήτω η Γαλλία. Η Νότια Αφρική έγινε πυρηνική δύναμη», τιτλοφορείται με πηχυαίους τίτλους το πρωτοσέλιδο της ευρείας κυκλοφορίας νοτιοαφρικάνικης εφημερίδας «Sunday Times». Αν και είχε αποφασίσει το 1975, κυρίως κάτω από την πίεση αφρικάνικων κρατών,  να μην πουλάει απευθείας όπλα στη Νότια Αφρική, η Γαλλία τίμησε για πολλά χρόνια ακόμα τα τρέχοντα συμβόλαια, εφόσον τα τεθωρακισμένα της «Panhard» και τα ελικόπτερά της «Alouette» κατασκευάζονταν επί τόπου κατόπιν άδειας.

Παρά την επίσημη ρητορική καταδίκη του απαρτχάιντ, το Παρίσι διατήρησε μέχρι το 1981 τουλάχιστον, διάφορες μορφές συνεργασίας με το ρατσιστικό καθεστώς.  Ο Αλεξάντρ Ντε Μαράνς, ο άνθρωπος που διοικούσε την υπηρεσία εξωτερικής τεκμηρίωσης και αντικατασκοπίας (Sdece) ανάμεσα στο 1970 και το 1981, ανακεφαλαιώνει τη φιλοσοφία της γαλλικής δεξιάς: «Το απαρτχάιντ είναι σίγουρα ένα σύστημα για το οποίο πρέπει να λυπόμαστε, αλλά πρέπει να το βοηθήσουμε να εξελιχθεί  με ηπιότητα». Αν το Αφρικάνικο Εθνικό Κογκρέσο είχε ακούσει αυτές τις συμβουλές για μετριοπάθεια  (ή αυτές του προέδρου Ρήγκαν), ο Μαντέλα θα πέθαινε στη φυλακή, η Νότια Αφρική θα είχε βυθιστεί στο χάος και ο κόσμος δεν θα μπορούσε να κατασκευάσει το θρύλο του  νέου μεσσία.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη «Monde diplomatique» (Ιούλιος 2010)

Shortlink: http://wp.me/p1pa1c-1KU