Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου (μέρος 1ο)

Posted on 2 Ιουλίου, 2010 2:07 πμ από

18


inflammatory

Γιατί κάποτε αυτοί που διαδήλωναν «να καεί το μπουρδέλο η Βουλή» ήταν «500 γραφικοί» και τώρα χιλιάδες εξεγερμένοι? Γιατί είναι κάποιος ρεφορμιστής? Γιατί η ακροδεξιά είχε απήχηση? Γιατί ενω πολλοί προβληματίζονται εξακολουθούν παρόλα αυτά να μένουν με τα χέρια σταυρωμένα? Γιατί ο αναρχικός χώρος έχει αρχίσει να «τραβάει» κόσμο και γιατί η αριστερά να «διώχνει»..? Γιατί οι περισσότεροι έχουν μπουχτήσει με όλους και με όλα? Γιατί ο ανένταχτος δε βρίσκει άκρη και η συλλογική οργάνωση είναι αναγκαία? Διότι πολύ απλά τίποτα δεν είναι τυχαίο…

Το παρακάτω κείμενο επεξηγεί πως διαδραματίζονται οι κοινωνικοί συσχετισμοί και τη θέση του ατόμου μέσα σε αυτούς. Συνεπώς με τη βοήθεια της Κοινωνικής Ψυχολογίας μοιράζομαι τροφή για σκέψη η οποία εμμέσως πλην σαφώς μπορεί και να δίνει απαντήσεις ή ιδέες για τα παραπάνω ερωτήματα

Η Κοινωνική Ψυχολογία όπως υποστηρίζει ο Moscovici είναι η επιστήμη της σύγκρουσης του ατόμου με την κοινωνία. Εαν δεν καταβάλλεται προσπάθεια να κατανοηθεί η σύγκρουση αυτή και οι αιτίες της, εαν δεν υπάρχει ενδιαφέρον για την αλληλεπίδραση μεταξύ του ατόμου και της κοινωνίας και αντιμετωπίζεται ξεχωριστά το ενα απο το άλλο, τότε η Κοινωνική Ψυχολογία χάνει την ιδιομορφία της. Δεν υπάρχει τομέας της Ψυχολογίας απο τη μια και τομέας της Κοινωνιολογίας απο την άλλη. Το άτομο δεν ανήκει στον τομέα της Ψυχολογίας και η κοινωνία σε αυτόν της Κοινωνιολογίας. Η Κοινωνική Ψυχολογία ενδιαφέρεται γι αυτές τις συνεχείς σχέσεις που υπάρχουν ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία.

Μειοψηφία VS Μειονότητα – Μειονότητα VS Πλειονότητα

Αυτό που καθορίζει τη μειονότητα δεν είναι τόσο ο αριθμός μελών της αλλά η συμμετοχή της ή οχι στην εξουσία και στην παραγωγή των κυρίαρχων κοινωνικών κανόνων. Η πλειονότητα είναι η κυρίαρχη κοινωνική ομάδα η οποία συμμετέχει στην παραγωγή και διάδοση των κοινωνικών νορμών και δομών, ενω η μειονότητα τις υφίσταται.  Για παράδειγμα αναφέρουμε το γνωστό φαινόμενο των γυναικών οι οποίες στις δυτικές κοινωνίες εμφανίζονται ως πλειοψηφία και μειονότητα. Υπερτερούν δηλαδή αριθμητικά των ανδρών, δε συμμετέχουν όμως στη διαμόρφωση των κυρίαρχων κανόνων. Αποτελούν κυριαρχημένη κοινωνική ομάδα.  

Θεωρίες

Η κάθε θεωρία οφείλει να είναι ανοιχτή προς την κοινωνική πραγματικότητα και οχι κλειστή. Στην περίπτωση που είναι κλειστή, τείνει να χάσει κάθε επαφή με την κοινωνική δυναμική και να μεταμορφωθεί σε δόγμα και σε όργανο πίστης στερούμενο των ικανοτήτων ανάλυσης. Κατ’ αντίθεση, όταν μια θεωρία είναι ανοιχτή, επιδιώκει να βρίσκεται σε συνεχή συγκρουσιακή σχέση με την κοινωνική δυναμική ωστε να διατηρείται φρέσκια με τη συνεχή της ανανέωση.

Reality Check

Η φυσική πραγματικότητα είναι η μόνη αληθινή, η μόνη «αντικειμενικά» μετρήσιμη, στην οποία το άτομο μπορεί να φτάσει χωρίς καμιά διαμεσολάβηση. Αντίθετα η κοινωνική πραγματικότητα – οι γνώμες, οι απόψεις- δε μπορεί να γίνει αντιληπτή παρά μόνο με τη βοήθεια των άλλων, μέσα απο την επικύρωση των απόψεων και την κοινωνική συναίνεση. Εξάλλου, αυτή η τελευταία είναι πράγματι κοινωνική τόσο γιατί είναι προϊόν της ομάδας, οσο και γιατί το άτομο τη δέχεται με μόνη προϋπόθεση να γίνει αποδεκτή απο τους άλλους. Η αντικειμενικότητα δίνει τα πρωτεία στην πλειονότητα και ασκεί πίεση για ομοιογένεια και κοινωνική συμμόρφωση. Έτσι αυτή η «αντικειμενική πραγματικότητα», η συμβατική που εγκαθιδρύεται απο τα άτομα, κάνει να εξαρτώνται οι μεν απο τους δε και ταυτόχρονα όλοι μαζί να εξαρτώνται απο αυτή.

Παρεκκλίνουσα συμπεριφορά

Ο παρεκκλίνων ορίζεται σε σχέση με την πλειονοτική ομάδα: παρεμβαίνει ή απομακρύνεται ή αμφιβάλλει, όμως πάντα τοποθετείται στο εσωτερικό του πλαισίου της πλειονοτικής άποψης. Η μειονότητα αντίθετα, ειδικότερα όταν γίνεται ενεργή, εχει τις δικές της θέσεις, το δικό της πλαίσιο, τους στόχους της που προτείνει ως εναλλακτική λύση. Η διαφορά λοιπόν έγκειται στο οτι οι παρεκκλίνοντες διαφωνούν με τους κυρίαρχους κανόνες και τα πρότυπα συμπεριφοράς, εκφράζουν την αντίθεση τους απέναντι σε αυτά, δεν έχουν όμως να προτείνουν κάτι άλλο: «αποδιοργανώνουν» χωρίς να «οργανώνουν». Αντίθετα οι μειονότητες λαμβάνουν μια συγκεκριμένη θέση και προτείνουν συγκεκριμένες αξίες, γνώμες και πεποιθήσεις, μια άλλη λύση: αποδιοργανώνουν και διαμορφώνουν μια νεα τάξη πραγμάτων.

Η μειονότητα αντιπαρατίθεται στην πλειονότητα και προσπαθεί να μετασχηματίσει την κοινωνιοψυχολογική πραγματικότητα. Πως όμως είναι δυνατόν ενα άτομο το οποίο δε διαθέτει ούτε δύναμη, ούτε εξουσία ή κάποια κοινωνική θέση, ούτε τις κατάλληλες αρμοδιότητες να μπορεί να θεωρηθεί δυνιτική πηγή καινοτομίας? Για να ασκηθεί μια κοινωνική επιρροή, πρέπει κανείς να υπάρχει και να είναι ενεργός. Οι ενεργείς μειονότητες είναι αυτές που επιχειρούν μια κοινωνική επιρροή για να διαδώσουν μια καινοτομία. Προτείνουν μια εναλλαγή στον πλειονοτικό κανόνα και προσπαθούν, αυτός ο άλλος κανόνας να γίνει αποδεκτός απο την πλειοψηφία.

Μερικοί τρόποι συμπεριφοράς στη διαδικασία της μειονοτικής επιρροής

Επένδυση: παρέχει πληροφορίες πάνω στην αξία του εν λόγω αντικειμένου. Εαν το άτομο ή η ομάδα αφιερώνεται στην πράξη του, σε σημείο που να κάνει προσωπικές θυσίες, αυτό αφήνει να εννοηθεί πως το συγκεκριμένο είναι πολύ σημαντικό, αξίζει να ενδιαφερθούμε γι αυτό και κατα συνέπεια προξενεί το σεβασμό και την περιέργεια του πληθυσμού.

Αυτονομία: η αυτονομία έχει 2 όψεις, απο τη μια, μια ικανότητα ανεξάρτητης κρίσης και δράσης και απο την άλλη, μια αντικειμενικότητα που μας ανάγει στην απόσταση του ατόμου απο τα προσωπικά του ή άλλα συμφέροντα. Ενα άτομο που φαίνεται να έχει αυτόνομες σκέψεις και εκτιμήσεις και το οποίο δεν είναι ούτε αυταρχικό, ούτε ιδιαίτερα συμβιβαστικό θα γίνει αντιληπτό, θα χαρακτηριστεί και πιθανότατα θα το μεταχειριστούν σαν υπερασπιστή ενός μοντέλου ή συνόλου ιδιαίτερων αξιών. Κατα συνέπεια θα δείξει πως κυριαρχεί στη συμπεριφορά του.

Σταθερότητα: η κατεξοχήν συμπεριφορά που καθορίζει τη μειονοτική επιρροή. Είναι η υποχρέωση που αναλαμβάνει να υπερασπίσει μια επιλογή με αποφασιστικότητα, το μέσο που διαθέτει χωρίς να κατέχει καμία άλλη εξουσία για να επηρεάσει την πλειοψηφία. Ο σταθερός τρόπος συμπεριφοράς της μπλοκάρει οποιαδήποτε διαπραγμάτευση με την πλειοψηφία και της επιτρέπει να αντισταθεί στην κοινωνική συναίνεση και συμμόρφωση. Αυτό το μπλοκάρισμα προκαλεί μια κοινωνική σύγκρουση, δημιουργεί ενα αίσθημα αβεβαιότητας, μια ανισορροπία. Απο την άλλη όμως γίνεται παραδειγματική για τη γνωστική της διαύγεια και αυτονομία, γίνεται κοινωνικά ορατή στρατεύοντας το άτομο στην εναλλακτική λύση που προτείνει αυξάνοντας την πιθανότητα να γίνει πηγή κοινωνικής επιρροής.

Ακαμψία: μπορεί να γινει αιτία επιρροής ή εμπόδιο προς αυτή. Εαν μια άκαμπτη συμπεριφορά γίνει αντιληπτή ως «δογματική» μπορεί να προκαλέσει στάση απόρριψης διαφορετικά εαν γίνει αντιληπτή ως ένδειξη μεγάλης αποφασιστικότητας, θα καταλήξει στην επιρροή.

Αμεροληψία/ισότητα: αυτός ο τρόπος συμπεριφοράς χαρακτηρίζεται απο τη μια απο μια σταθερότητα και απο την άλλη απο μια «πλαστικότητα» στο βαθμό που λαμβάνει υπόψην τη θέση των άλλων, δίνοντας την εντύπωση πως κατα τη διάρκεια της αλληλεπίδρασης οτι επιθυμεί την αμοιβαιότητα και τη δημιουργία ενός αυθεντικού διαλόγου. Για μια μειονοτική ομάδα, η άκαμπτη συμπεριφορά είναι αποτελεσματική για τις ενδο-ομαδικές σχέσεις, για την προφύλαξη της συνοχής της ομάδας, ενω η αμεροληψία περισσότερο αποτελεσματική στις διομαδικές σχέσεις.

Ο μηχανισμός που επιτρέπει σε μια μειονότητανα να γίνει πηγή κοινωνικής επιρροής είναι ο τρόπος συμπεριφοράς της. Αυτό που καθορίζει την κοινωνική απήχηση δεν είναι τόσο το περιεχόμενο των προτάσεων της όσο το ύφος της συμπεριφοράς της. Η μειονοτική επιρροή και η καινοτομία είναι ενα πραγματικό φαινόμενο ιδεολογικής μεταστροφής, οχι συνειδητής την οποία τα υποκείμενα αντιλαμβάνονται πολύ αργότερα μετά την κοινωνική αλληλεπίδραση. Οι μειονότητες δεν κατορθώνουν εύκολα να επιτύχουν μια ανοιχτή επιρροή, κοινωνικά ρητή. Αυτή η δυσκολία οφείλεται στην επέμβαση ιδεολογικών μηχανισμών ρύθμισης, εσωτερικευμένων απο τα υποκείμενα, της κοινωνικής παρέκκλισης, όπως αυτών των ενεργών μειονοτήτων.

Αποσπάσματα απο το βιβλίο της Άννας Μάντογλου «Η εξέγερση του Πολυτεχνείου – Η συγκρουσιακή σχέση ατόμου και κοινωνίας» Εκδόσεις Οδυσσέας

http://wp.me/pPn6Y-1Au