Μια αφρικανική οπτική της Ευρώπης

Posted on 13 Μαΐου, 2010 2:08 πμ από

3


Πώς να φαντάζει άραγε η Ευρώπη σε όσους ζουν έξω από αυτήν; Μας βλέπουν και οι «άλλοι» όλους ίδιους, όπως εμείς αυτούς; Τα ακόλουθα αποσπάσματα από το βιβλίο “L’Europe depuis l’Afrique” του Αλέν Μαμπανκού (Alain Mabanckou)* παρουσιάζουν μια αφρικανική οπτική για την Ευρώπη που μπορεί να μας αποκαλύψει πώς περίπου φαίνεται και στους Αφρικανούς η στερεοτυπική εικόνα που έχουμε γι’ αυτούς.

Τη μετάφραση και την επιλογή έκανε το Καπυμπάρα

***

Η Ευρώπη, έλεγε ο πατέρας μου, με το δείκτη να δείχνει προς τον ορίζοντα, είναι όλα όσα βρίσκονται πέρα απ’  τον Ωκεανό…

[…]

Κάθε πλοίο που έριχνε άγκυρα στο λιμάνι του Πουάν Νουάρ ερχόταν σίγουρα από αυτή τη μακρινή ήπειρο. Και ζηλεύαμε τους περήφανους κορμοράνους και τα σεβάσμια άλμπατρος, που πετούσαν γύρω από τα κατάρτια τους χωρίς να φοβούνται, ακόμη κι όταν οι άνεμοι τράνταζαν τα πανιά κι άλλαζαν τη διεύθυνση των πιο φουσκωμένων κυμάτων. Την Ευρώπη τη βλέπαμε μέσα στην πόλη όταν οι ναύτες έκαναν εξόρμηση και άραζαν στα μπαρ της 300ης γειτονιάς, με τα μπράτσα σφραγισμένα από τατουάζ, πολύ συχνά δράκων που έφτυναν φωτιά.

[…]

Πώς να εξηγήσουμε ότι για μας, τους άλλους, οι ναύτες ήταν όλοι «κόσμος από την Ευρώπη»; Εξ αιτίας της θάλασσας; Εξ αιτίας του Ατλαντικού Ωκεανού; Όσοι «έβγαιναν» από τη θάλασσα δεν μπορούσε παρά να έρχονταν από την Ευρώπη Ακόμα κι όταν ανάμεσα στους ναύτες υπήρχαν μαύροι, κίτρινοι ή και κόκκινοι, ήταν Ευρωπαίοι στα μάτια μας. Προτείναμε ήδη έναν ανοιχτό ορισμό για τον Ευρωπαίο του αύριο…

[…]

Ο πατέρας μου δούλευε στο ξενοδοχείο ενός Γάλλου. Συναναστρεφόταν λοιπόν τους Ευρωπαίους. Κι έπειτα μια μέρα, γύρισε σπίτι μ’ ένα φρούτο που δεν είχα ξαναδεί.

-Πώς το λένε αυτό το φρούτο; Τον ρώτησα.

Κι ενώ παρέμενα σιωπηλός και δεν έπαιρνα τα μάτια μου από το φρούτο, συνέχισε:

-Είναι ένα μήλο. Είναι επίσης η Ευρώπη…

Η εικόνα μου για την Ευρώπη είναι και σήμερα η ίδια. Δεν την αλλάζω για τίποτα στον κόσμο. Με κίνδυνο να επιβεβαιώσω το γεγονός ότι μόνο οι ηλίθιοι δεν αλλάζουν άποψη, παραμένω σταθερός στις απλές, λιτές και καίριες εικόνες του πατέρα μου. Ο Ωκεανός. Τα πουλιά. Τα κατάρτια των καραβιών. Οι ναυτικοί. Το μήλο…

[…]

Για τους Κογκολέζους, η Ευρώπη είναι συνδεδεμένη με τους πρώτους λευκούς που ήρθαν στην πατρίδα μας των 15ο αιώνα: τους Πορτογάλους. Ένας απ’ τους αρχηγούς τους, ο Ντιόγο Κάο, αναζητούσε ένα πέρασμα, που να ενώνει τον Ατλαντικό με τον Ινδικό Ωκεανό. Έψαχνε το χριστιανικό βασίλειο του παπά Ιωάννη. Κι έτσι καθώς είναι άγνωσται αι βουλαί του Κυρίου, παραπλανήθηκε και βρέθηκε στο δικό μας βασίλειο του Κογκό. Βλέπαμε για πρώτη φορά κάποιον που να ανήκει στη λευκή φυλή! Και αυτοί οι Πορτογάλοι έρχονταν από τη θάλασσα! Ο πατέρας μου επομένως είχε δίκιο όσον αφορά αυτό που έλεγε για τον Ατλαντικό Ωκεανό…

Άντε τώρα να προφέρεις τη λέξη Πορτογάλος! Ήταν πιο εύκολο για μας να λέμε  οι «Μ’πουτουγκέζος». Συμφωνούσαν δε συμφωνούσαν, ήταν οι πρώτοι λευκοί για μας. Δεν είχαν δικαίωμα επιλογής. Γιατί από την Ευρώπη δεν είχαμε δει παρά μόνον αυτούς. Και τι σοκ μας προκαλούσαν! «Η εμφάνιση των Πορτογάλων στο σύμπαν των Κογκολέζων μπορεί να θεωρηθεί τραυματικό γεγονός.  Εξαιτίας του γεγονότος ότι «έβγαιναν από τη θάλασσα», ανήκαν στο πεδίο του ιερού… Για τους  Κογκολέζους, ότι προερχόταν από πέρα απ’ τη θάλασσα, ερχόταν από το Μ’πούτου, μια λέξη, που για πολλούς Ευρωπαίους σχολιαστές θεωρούταν παραφθορά της λέξης “Portugal”».

Έφτασε λοιπόν  η λέξη Μ’πούτου να γίνει συνώνυμο της Ευρώπης. Το να πας στο Μ’πούτου, σημαίνει ακόμη και μέχρι τις μέρες μας, για έναν Κογκολέζο ότι πηγαίνεις στην Ευρώπη (και όλο και πιο συχνά στη Γαλλία!). Δεν φανταζόμασταν καθόλου σύνορα στο Μ’πούτου. Ονειρευόμασταν μια αχανή περιοχή. Έναν συνεχή ατελείωτο χώρο. Και αργότερα, η θεία μου που έπασχε από ελεφαντίαση, αυτή που ποτέ δεν πήγε στο σχολείο, μου γκρίνιαζε λίγο καιρό πριν μας αφήσει:

– Θέλω να πεθάνω, δεν είμαι κορόιδο. Ο κόσμος που πεθαίνει πάντα ξαναγεννιέται. Και ξαναγεννιέται πέρα απ’ τον Ωκεανό, στο Μ’πούτου…

Κι όταν τη ρωτούσα πως είναι αυτή η Ευρώπη, μου απαντούσε δείχνοντας τα άρρωστα πόδια της:

– Εκεί πέρα, ο κόσμος ζει ολοένα μέσα στο νερό. Κι ακόμα, δεν τους πονάνε τα πόδια τους όπως εμένα!

*Ο Αλέν Μαμπανκού γεννήθηκε στο Κογκό –Μπραζαβίλ, είναι συγγραφέας και διδάσκει γαλλόφωνη λογοτεχνία στις Η.Π.Α.

shortlink: http://wp.me/p1pa1c-Ui

Ετικέτα: ,